Մխիթար Սպարապետը (1680-1730) Սյունիքի ազատագրական պայքարի ամենավառ գործիչներից մեկն էր, Դավիթ Բեկի զինակիցն ու հաջորդը: Նա կարևոր դեր խաղաց Սյունիքի հայության ինքնապաշտպանության կազմակերպման գործում և շարունակեց պայքարը օտար նվաճողների դեմ Դավիթ Բեկի մահից հետո:
Կենսագրություն
- Ծագումը:
- Մխիթար Սպարապետը ծնվել է Արցախում, ազդեցիկ հայ իշխանական ընտանիքում:
- Նրա երիտասարդության տարիների մասին քիչ տեղեկություններ կան, բայց հայտնի է, որ նա կրթված և կազմակերպչական մեծ ունակություններով առաջնորդ էր:
- Դավիթ Բեկի զինակիցը:
- 1722 թվականից Մխիթար Սպարապետը դարձավ Դավիթ Բեկի գլխավոր զինակիցը:
- Որպես զորավար, նա աչքի ընկավ իր ռազմական տաղանդով և կազմակերպչական ունակություններով:
Ազատագրական պայքարը
- Դավիթ Բեկի հետ միասին:
- Մխիթար Սպարապետը մասնակցեց Սյունիքի պաշտպանության ամենանշանավոր մարտերին, այդ թվում՝ Հալիձորի և Որոտանի հաղթանակներին:
- Նա ակտիվորեն մասնակցում էր զորահավաքներին, ամրոցների պաշտպանության կազմակերպմանը և ռազմավարական որոշումների կայացմանը:
- Հետդավիթբեկյան շրջանը:
- Դավիթ Բեկի մահից հետո (1728) Մխիթար Սպարապետը ստանձնեց Սյունիքի ազատագրական պայքարի առաջնորդությունը:
- Չնայած Դավիթ Բեկի կորուստը ծանր հարված էր, Մխիթարը կարողացավ շարունակել պայքարը՝ զորքերը համախմբելով և կազմակերպելով դիմադրությունը օսմանյան և պարսկական զորքերի դեմ:
- Մարտերի վառ օրինակներ:
- Մխիթարը կարողացավ արդյունավետորեն պաշտպանել Հալիձորի ամրոցը և մի շարք այլ կարևոր ռազմավարական կետեր:
- Նրա ղեկավարության ներքո հայերը շարունակում էին խիզախ դիմադրություն ցույց տալ օտար տերություններին:
Մահը
Մխիթար Սպարապետը սպանվեց 1730 թվականին դավաճանության հետևանքով: Համաձայն աղբյուրների, նրա սպանությունը կազմակերպվել էր թուրքական կամ պարսկական ազդեցությամբ գործած դավաճան հայերի կողմից, ինչը լուրջ կորուստ էր Սյունիքի ազատագրական պայքարի համար:
Արժեքներ և ժառանգություն
- Հերոսական դիմագիծ:
- Մխիթար Սպարապետը հայ ազատագրական պայքարի հերոսներից մեկն է, ով խորհրդանշում է ազգային ինքնության և անկախության համար մղվող պայքարը:
- Պատմական նշանակություն:
- Նրա պայքարը դարձավ հայոց դիմադրողականության և կազմակերպվածության խորհրդանիշ, իսկ նրա հերոսական կերպարը պահպանվեց ժողովրդի հիշողության մեջ:
- Մշակութային ժառանգություն:
- Մխիթար Սպարապետի կերպարը հաճախ արտացոլվում է հայ ժողովրդի գրականության և մշակույթի մեջ՝ որպես հայոց հերոսական պատմության վառ ներկայացուցիչ:
Մխիթար Սպարապետի անունը հավերժ կապվում է Սյունիքի ազատագրական պայքարի հետ: Նա ոչ միայն զորավար էր, այլև առաջնորդ, ով պայքարեց մինչև վերջ հանուն հայրենիքի ազատության՝ դառնալով հայ ժողովրդի պատմության կարևորագույն կերպարներից մեկը:
-Սարգսյան Լաուրա - 