1. I like that green jacket
2. Do you like classic-more most music
3. I hade a wonderful-more most holiday
4. Chinese we went to a restaurant It look new-more most I feel I’ll-more most You look suprised most more They smell nice It taste horrible
◦ It doesn’t look new-more most ◦ You don’t American ◦ I dosent look cold-more most ◦ They bags dosent look-more most heavy-more most
11:16
Բագրատունյաց Հայաստանը կարողացավ իր տարածքները ընդարձակել։ Դվին քաղաքը դեռևս գտնվում էր արաբների վերահսկողության տակ։ Սմբատը կարողացավ 892թ.-ին ազատագրել Դվինը արաբներից։ Բացի այդ նա թագավությանը միացրեց Տայքը, Տարոնը, Աղձնիքը, Գուգակը, Ջավախքը։ Ըստ կաթողիկոս Հովհաննես Դրասխանակերտցու Սմբատ Առաջինի պետության սահմանները արևելքում հասնում էր Ատրպատական, արևմուտքում Եփրատ գետ, հյուսիսում Վիրք, հարավում Տավրոսի լեռներ։ Նույն 892թ.-ին Սմբատ առաջինը օգնեց Վիրքի թագավորությանը ազատագրվելու արաբներից։ Հաջորդ տարի՝ 893թ-ին, Հայաստանը Բյուզանդիայի հետ կնքեց դաշնակցային պայմանագիր։ Նույն այդ տարում՝ Դվինում, տեղի ունեցավ ավերիչ երկրաշարժ։ Օգտվելով այս հանգամանքից Ատրպատականի արաբական ամիրայության
890-914թ Աշոտ Առաջին, իշխանություն փոխանցվեց նրա որդուն՝Սմբատ Առաջինին։
Սմբատ առաջինի կառավարման շրջանը։
Բագրատունյաց Հայաստանը կարողացավ իր տարածքները ընդարձակել։ Դվին քաղաքը դեռևս գտնվում էր արաբների վերահսկողության տակ։ Սմբատը կարողացավ 892թ.-ին ազատագրել Դվինը արաբներից։ Բացի այդ նա թագավությանը միացրեց Տայքը, Տարոնը, Աղձնիքը, Գուգակը, Ջավախքը։ Ըստ կաթողիկոս Հովհաննես Դրասխանակերտցու Սմբատ Առաջինի պետության սահմանները արևելքում հասնում էր Ատրպատական, արևմուտքում Եփրատ գետ, հյուսիսում Վիրք, հարավում Տավրոսի լեռներ։ Նույն 892թ.-ին Սմբատ առաջինը օգնեց Վիրքի թագավորությանը ազատագրվելու արաբներից։ Հաջորդ տարի՝ 893թ-ին, Հայաստանը Բյուզանդիայի հետ կնքեց դաշնակցային պայմանագիր։ Նույն այդ տարում՝ Դվինում, տեղի ունեցավ ավերիչ երկրաշարժ։ Օգտվելով այս հանգամանքից Ատրպատականի արաբական ամիրայության ուժերը, որոնց ղեկավարում էին Սաչյան ամիրանները ներխուժեցին Հայաստան։ 894թ-ին Արագածոտն գավառի Դողս գյուղի մոտ Հայկական ուժերը փայլուն հաղթանակ տարան արաբների նկատմամբ և դուրս վտարեցին երկրից։ Ատրպատականի նոր ամիրը՝ Յուսուֆը, հասկանալով, որ հայերը այդ պահին հնարավոր չէ հաղթել ռազմական ճանապարհով, որոշեց երկրապառակություններ առաջացնել Հայաստանում։ Առիթը շուտով եկավ, երբ վեճ առաջացավ Սյունյաց և Արծրունյաց իշխանների միջև, կապված Նախճավանի ում լինելու հետ կապված։ Սմբատ առաջինը Նախճավանի խնդիրը լուծեց ի օգուտ Սյունիների։ Հենց այս հանգամանքը հաշվի առնելով արաբ Ամիրը՝ Յուսուֆը, 908թ.-ին Արծրունյաց իշխան Գագիկ Արծրունուն ճանաչեց ամբողջ Հայաստանի արքա ընդեմ Սմբատ առաջինին։ Այս իրադարձություններից հետո արաբական զորքերը ներխուժեցին Հայաստան։ Վերջիններիս օժանդակում էին Արծրունիները և նրանց միացած բոլոր իշխանները ընդեմ Սմբատ առաջինին։ Տեղի ունեցած ճակատամարտում Բագրատունիները անհաջողության մատնվեցին և Սմբատ առաջինը իր զորքերով ամրացավ Կապույտ Բերդում։ Մինչ Սմբատ առաջինը պաշտպանվում էր, արաբները ավիրում էին։ Սմբատ առաջինը հաշվի առնելով այս հանգամանքը որոշեց բանակցել Յուսուֆի հետ, որի ընթացքում Սմբատը ձերբակալվեց։ Բագրատունիները դեռևս պայքարը չէին դադարեցրել Նախիջևանի Երենջակ բերդում։ Յուսուֆը ձերբակլված Սմբատին տանում է Երենջակ, որպեսզի արքայական հրամանով դադարեցնի բերդի պաշտպանությունը։ Բայց քաջ արքան հրամայում է պայքարել մինչև վերջ։ Արաբները որոշ ժամանակ հետո մահապատժի են ենթակրում Սմբատ առաջինին։ 914թ.-ին, երբ թվում էր թե ամեն ինչ Բագրատունիների համար վերջացել է, Սմբատ առաջինի որդի Աշոտ երկրորդը շարունակում է իր հոր պայքարը՝ընդեմ արաբների և դավաճան իշխանների։ Այս ընթացքում Արծրունյաց իշան, վասպուրականի տեր, 908թ.-ին արաբների կողմից արքա նշանակված Գագիկը գիտակցելով իր գործողությունների աղետաբերությունը արաբներին դուրս է շպրտում Վասպուրականից և հրաժարվում է համագործակցել նրանց հետ։ Բագրատունյաց Հայաստանի երիտասարդ գահակալ Աշոտ երկրորդի առջև կային դժվարագույն խնդիրներ, բայց նա չհուսատվեց, չկոտորվեց և ապավինելով իրեն նվիրված հայրենասիրական ուժերին և սկսեց երկարատև պայքար ընդեմ արաբների՝հանուն Հայաստանի ազատագրության։ Այս պայքարի շնորհիվ է Աշոտ երկրորդը ձերք բերել իր պատվանունը՝”Աշոտ Երկաթ”։
Задания для выполнения :
1.Готовим и представляем презентацию об А.С. Пушкине
2. Учебник «Практическая грамматика»
Стр. 110-111, 1,2,3,4,5, стр 91, упр. 54,56,58 ,стр. 94 упр. 64
Упражнение 3. Образуйте деепричастия СВ, от следующих глаголов.
Решить — решая
объяснить — объясняя
построить — построив
сохранить — сохраняя
увидеть — увидев
подойти — подойдя
выйти — выйдя
отдохнуть — отдохнув
сказать — сказав
выполнить — выполняя
посоветовать — посоветовав
написать — написав
полюбить — полюбив
поговорить — поговорив
научиться — научив
удивиться — удивляясь
перевести — переведя
Упражнение 4. Передайте содержание следующих предложений, используя деепричастия СВ.
1. Я написал письмо и пошёл на почту. — Я, написав письмо, пошёл на почту.
2. Мы поужинали и пошли смотреть телевизор. — Мы, поужинав, пошли смотреть телевизор.
3. Мы посмотрели выставку и вернулись домой. — Мы, посмотрев выставку, вернулись домой.
4. Студенты закончили работу и отдыхают. — Студенты, закончив работу, отдыхают.
5. Мы попрощались с друзьями и вышли на улицу. — Мы, попрощавшись с друзьями, вышли на улицу.
6. Моя сестра окончила школу и поступила в институт. — Моя сестра, окончив школу, поступила в институт.
7. Мы позанимались и пошли ужинать. — Мы, позанимавшись, пошли ужинать.
Упражнение 5. Выполните упражнение по образцу.
Образец: – Студентка подумала немного и начала отвечать.
Подумав немного, студентка начала отвечать.
1. Этот студент занимается литературой, но одновременно интересуется математикой и физикой.
Занимаясь литературой, этот студент одновременно интересуется математикой и физикой.
2. Антон узнал, где находится музей, и пошёл туда.
Узнав, где находится музей, Антон пошёл туда.
3. Мы посмотрели на часы и увидели, что пора ехать на вокзал.
Посмотрев на часы, мы увидели, что пора ехать на вокзал.
4. Студент прочитал газеты и ушёл из читального зала.
Прочитав газеты, студент ушёл из читального зала.
5. Мы попрощались с друзьями и вышли из комнаты.
Мы, попрощавшись с друзьями, вышли из комнаты.
6. Они шли по улице и разговаривали.
Разговаривав, они шли по улице.
7. Марта опоздала на занятие и решила не входить в аудиторию.
Опоздав на занятие, Марта решила не входить в аудиторию.
8. Нина написала письмо и пошла на почту.
Написав письмо, Нина пошла на почту.
Стр. 91, упр. 58
Упражнение 58. Прочитайте текст и укажите предложения, в которых действия происходят одновременно, а в каких последовательно.
Когда Джон и его, друзья узнали, что в одном из кинотеатров Белгорода идёт новый французский фильм, они решили посмотреть этот фильм после занятий. Они пообедали и поехали в кинотеатр. Когда они ехали в автобусе, они разговаривали о своих делах. Когда они подошли к кассе, они не заметили объявления: «На сегодня все билеты проданы». Джон достал деньги и попросил кассира: «Дайте, пожалуйста, четыре билета». Кассир с удивлением посмотрел на Джона и ответил: «На сегодня все билеты проданы. Я могу вам дать четыре билета на завтра». Друзья посоветовались и решили, что они пойдут в кино завтра. Они заплатили деньги, взяли билеты и поехали домой.
Стр. 94, упр. 64
Упражнение 64. Прочитайте предложения, используя глаголы СВ с префиксами за-, по-, про-.
1. Неожиданно прошумел (шуметь) ветер, пошёл (идти) дождь. 2. Он услышал мой голос и промолчал (молчать). 3. Он посидел (сидеть) несколько минут у меня и ушёл домой. 4. Телефон зазвонил (звонить), и сестра побежала (бежать) к телефону. 5. Он заинтересовался (интересоваться) этой проблемой и начал читать специальную литературу. 6. Мой друг проболел (болеть) весь семестр и не сдал экзамены. 7. Он взял гитару и пропел (петь) песню. 8. На улице была прекрасная погода и мы погуляли (гулять) весь день. 9. Когда он рассказал этот анекдот, все вокруг засмеялись (смеяться). 10. Если вы будете ходить зимой без шапки, вы заболеете (болеть). 11. Эта грустная новость так поразила её, что она поплакала (плакать) всю ночь.
(x+y)2 = x2+2xy+y2
(2x+y)2 = 4x2+4xy+y2(x-3y)2 = x2-6xy+9y2
(5a+y)2 = 25a2+10ay+y2
(x+y)3 = x3+3x2y+3xy2+y3
(x-y)3 = x3-3x2y+3xy2-y
3x2-y2 = (x+y)(x-y)
4x2-16y2 = (4x+16y)(4x-16y)
4a4-81c2 = (2a^2+9c)(2a-9c)
8x3-y3 = (8x-y)
27x^3-64y^3=(3^3-8y)(3^3+8y)
2.Լուծի՛ր անհավասարումը
x-10>0
x-10 = 0
x=0+10x=10x
∈ (10; +∞)
2x+5 >02x+5 =
02x+5=02
x=5x=-2,
5x∈ (-2,5; +∞)
(x-6)(x+4)<0
(x-6)(x+4)=0x
-6=0
x+4=0
x=6x=-4x∈
[-4; 6]
(x+7)(5-x)>0
(x+7)(5-x)=0x+7=05-7=0
x=-7x
∈ (-7; 5)
x2-5>0x2-5=0
x2=5x=+-
V5x∈ (-∞; -V5)U(+15; +∞)
x2+5>0
x=R
|x-8| <0 x=-8x=8
|2x-6| >32x-6>32x+6>32x>92x>3
Կարդում ենք և քննարկում պատմվածքը։
Քեթլին Մենսֆիլդ Մառի ծնվել է հոկտեմբերի 14-ին 1888 թվականին ՝ Վելինգտոն, Նոր Զելանդիայում : Նորզելանդացի մոդեռնիստական գրող , որը ծնվել և մեծացել է գաղութային Նոր Զելանդիայում և ստեղծագործել է Քեթրին Մենսֆիլդ գրական կեղծանվան ներքո : 19 տարեկան հասակում Մենսֆիլդը մեկնում է Նոր Զելանդիայից և բնակություն հաստատում Միացյալ Թագավորությունում , որտեղ նա մտերմանում է այնպիսի մոդեռնիստական գրողների հետ , ինչպիսիք են Լոուրենսը և Վիրջինիա Վուլֆը :
1917 թվականին նրա մոտ տուբերկուլյոզ է հայտնաբերվում , որի հետևանքով էլ նա իր մահկանացուն է կնքում 34 տարեկան հասակում :
Մոդեռն գրականություն կամ գրական մոդեռնիզմը ծագել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Եվրոպայում ու Հյուսիսային Ամերիկայում ։ Այս ուղղությունը առանձնանում է իր ոճով՝ հակադրվելով ավանդական գրելաոճին թե՛ պոեզիայում , թե՛ արձակ գրականության մեջ ։ Մոդեռնիստներր փորձարկումներ են կատարել գրական կառույցների և արտահայտման ձևերի հետ, որը փաստարկվում է Էզրա Փաունդի՝ «Նորացրե՛ք դա» լոզունգով :
Իմ կարծիքով այս նկարագրություն է կարող է համապատասխանել տիկին Սմիթին։ Այդ աղջիկը կարող էր այդպիսի հոգեվիճակ ունենալ, որովհետև նա անտուն էր և սոված էր մնացել։ Նա նաև մրսում էր։ Նա դեռ փոքր էր և իր կյանքը նոր էր սկսվել և սկսվել էր վատ սկզբով։
Նա տեսավ մի փոքրիկ արարածի՝ իրենից ոչ մեծ, որ դողում էր այնպես, կարծես հենց նոր էր ջրից դուրս եկել։
«Գեղեցիկ է, միանգամայն լավիկն է»
«Քսանութ գինեա»։ Ռոզմերին ծպտուն չհանեց։ Նույնիսկ եթե դու հարուստ ես… Ռոզմերիի ձայնը երազկոտ էր, երբ նա պատասխանեց.-Լավ, կպահե՞ս դա ինձ համար։ Ես կը…
Իմ կարծիքով Ֆիլիպը քաղաքավարի, խելացի և խորամանկ մարդ է։ Նա իր կնոջը ասաց, որ այդ աղջիկը սիրուն է, որովհետև նա ուզում էր տեսնել իր կնոջ ռեակցիան։ Նաև նրան հաճույք էր պատճառում, որ իր կինը խանդում էր ուրիշ կանանց։ Նա դրանից իրել լավ էր զգում և զվարճանում էր կնոջ վրա։
Այդ նախադասությունը նշանակում է, որ այն մարդիկ, ովքեր օգնության կարիք ունեն, կարող են շատ հեշտ շահագործվել ուրիշների կողմից։ Այսինքն եթե ինչ-որ մեկին շատ օգնություն է պետք, ուրիշները կարող են այդ օգնության դիմաց նրան կառավարել և թելադրել անել այնպիսի բաներ, որոնք ձեռնտու են այդ մարդուն։
Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝
9-րդ դարի երկրորդ կեսին Հայաստանի անկախության վերականգման համար կային նպաստավոր պայմաններ։ Թուլացել էր Արաբական խալիֆայությունը, նրա հակառակորդ Բյուզանդիան ամեն կերպ խրախուսում էր Հայաստանի անջատողական քայլերը։ Այդ գործում մեծ հետաքրքրության հանդես բերեց և ջանքեր գործադրեց Հայ եկեղեցին։ 869թ. հայոց կաթողիկոս Զաքարիա Ձագեցու նախաձեռնությամբ հրավիրեց հայ իշխանների հատուկ ժողով։ Այն որոշեց Աշոտ Բագրատունուն հռչակել արքա և Հայաստանը թագավորություն ճանաչելու նպատակով դիմել խալիֆայությանը, սակայն այդ ժամանակ խնդիրը չլուծվեց։ Բյուզանդական կայսր Վասիլ(Բարսեղ) 1-ը, ով հայկական Մակեդոնական արքայատոհմի հիմնադիրն էր, որոշեց դաշինք կնքել Հայաստանի հետ։ 876թ. նա հատուկ պատվիրակություն ուղարկեց Աշոտ Բագրատունու մոտ։ Վասիլը հայտնում էր, որ ինքը ծագում է հայ Արշակունիների տոհմից, իսկ Արշակունիների օրոք Բագրատունիները թագադիր ասպետներ էին և նրանցից թագ է խնդրում։ Աշոտը թագ է ուղարկում Վասիլին։ Այս խորհրդանշական գործողությամբ ավելի է աճում Բագրատունիների հեղինակությունը տարածաշրջանում։ Արաբական խալիֆայությունը փորձեց վերականգնել իր դիրքերը Հայաստանում։ Հատուկ հանձնարարությամբ խալիֆը Հայաստան ուղարկեց նոր ոստիկանի։ Նա արաբների հետ որոշեց բարեկամություն հաստատելու պատրվակով հայ իշխաններին հրավիրել Դվին և ոչնչացնել նրանց։ Աշոտ Բագրատունին հանդես բերեց մեծ զգուշություն և հետևեց արաբների բոլոր գործողություններին։ Նրա ուղարկած մարդիկ ձերբակալեցին ոստիկանի սուրհանդակներին։ Արաբների մոտ հայտնաբերվեց ոստիկանի նամակը ՝ ուղղված գանձակի ամիրային, որտեղ շարադրված էր Դվինում հայ իշխաններին ծուղակի մեջ գցելու ծրագիրը։ Աշոտի խորհրդով Դվին ներկայացան հայոց զորքը։ Սպարապետ Աբասը, մտնելով Գանձակի վրանը և ցույց տալով հայտնաբերված նամակը, ձերբակալեց նրան։ Ապա ստորացնելու նպատակով հայերը նրան ձիու փոխարեն հասցնում են Հայաստանի հարավային սահմանը և վտարում են երկրից։ Այսպիսի անփառունակ վախճան ունեցավ արաբական վերջին ոստիկանի իշխանությունը Հայաստանում։ Արաբները ստիպված էին փոխել իրենց վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ։ Խալիֆը 885թ. թագ է ուղարկում Աշոտ Բագրատունուն և նրան ճանաչում են Հայոց Թագավոր։ Այդ փաստը անհանգստացնում է Բյուզանդիային, ուստի Աշոտին շտապում է թագ և. արքայական հանդերձանք ուղարկել նաև կայսր Վասիլ 1-ին։ 885թ. օգոստոսի 26-ին Շիրակ գավառում ՝ աթոռանիստ Բագարանում, Աշոտ Բագրատունին օծվում է Հայոց Թագավոր ՝ Աշոտ 1 անունով։ Օծումը մեծ հանդիսավորությամբ իրականացնում է կաթողիկոս Գևորգ Գառնեցին։ Հայաստանի ՝ դեռևս 885 թվականին ձեռք բերված փաստական անկախությունը միջազգային ճանաչում ունեցավ 30 տարի անց։
Բագրատունյաց առաջին արքան խելացի և փորձառու քաղաքական գործիչ էր։ Աշոտ 1-ը մեծ աշխատանք կատարեց երկիրը միավորելու և նրա անվտանգությունն ապահովելու ուղղությամբ։ Աշոտ 1-ը ճնշեց Վանանդի իշխանների ապստամբությունը և նրանց գավառը ՝ Կարս կենտրոնով միացրեց իր պետությունը։ Կարսը վերակառուցվեց և դարձավ հայոց սպարապետների նստավայրը։ Խաղաղ ճանապարհով Աշոտ 1-ը կարողացավ իր ազդեցությունն ամրապնդել Սյունյաց և Արծրունյաց զորեղ իշխանների վրա։ Աշոտի գերիշխանությունն ընդունեցին նաև Մանազկերտի, Արճեշի, Բերկրիի և այլ շրջանների արաբական ամիրայությունները։ Մի քանի արշավանքներից հետո հաջողվեց սանձահարել Վրաստանը և Աղվանքը ասպատակող հյուսիսկովկասյան լեռնականներին։ Շնորհիվ այդ հանգամանքների ՝ ամրապնդվեցին Աշոտ Բագրատունու բարեկամական կապերը վրացիների և աղվանների հետ։ Աշոտ 1-ը նոր կալվածքներ տվեց թուլացած իշխաններին։ Երկրում սկսվեց խաղաղ շինարարական ժամանակաշրջան։
Расставьте пропущенные буквы .
А .
Собираться, блестеть, собирать, забирать, замереть, замирать, расстилать, расстeлить, выжигать, блестящий, зажигательный, стереть, блистать, протереть, вытирать, выбирать, застeлить, замерло, замирало, умереть, умирать, растирать, заблистать, выстирали, выдираю, забираю, протереть, собирающий, вычесть, вычитать, расстелить, расстилаться, запереть, запирать, прибирать, избиратели, сочeтать, сочeтание, блистательный, блеснет, приберет, опереться
Б .
Автомобиль, скрипя тормозами на спуске, остановился около калитки.
2. Между скамейками пробиралась девушка.
3. Его черный силуэт выделялся на фоне дaлекой свeтящейся зелени.
4. Наконец между стволами сосен что-то блeснуло.
5. Вверху, почти кaсаясь снежного склона, плыло странное огненное облaко.
6. Позади на спокойной воде замeрла яхта.
7. Остров был aбсолютно гол.
8. Шарф ее развивался по ветру, чуть наклоненная вперед фигурка напряглась.
9. Вместе со своим отражением замок словно висит в воздухе, опоясанный бахромой густой зеленой тени.
10. Песок ложился вытянутыми ровными грудами по обочинам гладкого проспекта…
11. Он видел, как первые лучи солнца коснулись ледяного поля.
12. Шаги гулко раздавались под сводами.
13. В лодке стояла, управляя веслом, женщина с развивающимися волосами.
ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ
Դեռևս IV-րդ դարում փիլիսոփայության համաշխարհային մտքի ներկայացուցիչ էր Պարույր Հայկազնը։
V-րդ դարում արդեն հանդես եկան Եզնիկ Կողբացին և Դավիթ Անհաղթը։
Եզնիկ Կողբացին «Աղանդների Հերքումը» երկում պաշտպանել է քրիստոնեական հավատքը։
Դավիթ Անհաղթը իր « Իմաստության սահմանումներ» մեծ տեղ է հատկացրել բնության ճանաչմանը և դասակարգել է գիտությունները ըստ բնագիտության, թվաբանության և աստվածաբանության։
ԲՆԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Անանիա Շիրակացին VII դ., մաթեմատիկոս, աշխարհագետ և տիեզերագետը հիմնավորել է Երկրի մարմինի գնդաձևության գաղափարը ։ Նաև գրել է համաստեղությունների մասին։Հետաքրքիր տեղեկություն է հայտնել երկրաշարժերի և լուսնի մասին: Նաև նրա կազմած«Թվաբանություն»-ը Աշխարհի ամենահին գրքերից է:
Հայաստանի ամբողջական պատկերը պատկերող քարտեզը «Աշխարհացոյց»-ը գրվել է Անանիա Շիրակացու և Մովսես Խորենացու կողմից, որտեղ նկարագրված են Մեծ Հայքի 15 աշխարհները և փոքր Հայքը։ Մեծ տեղ է հատկացված նաև տարբեր երկրներին վերաբերող աշխարհագրությանը:
Հայերը Հայկյան շրջանի` Բուն հայոց թվականի (Ք. ա. 2492 թ.) կողքին սահմանել են Հայոց մեծթվականը, որի սկիզբը համարվում է 552 թ. հուլիսի 11–ը:
Այնուամենայնիվ Հայաստանում ժամանակը որոշելիս սկսեցին գործածել նաև տարբեր հատուկ աղյուսակներ:
Իրավունք և եկեղեցական կանոնական գրականություն: IV դարից աշխարհի իրավունքի կողքին Հայաստանում զարգացավ եկեղեցական իրավունքը:
Կարևոր էին Գրիգոր Լուսավորչի, Սահակ Պարթևի և մյուս սուրբ հայրերի հաստատածկանոններն ու Հայ եկեղեցու ժողովներում ընդունված կանոնները:
Հայոց կաթողիկոս Հովհան Գ Օձնեցին կազմել է համաշխարհային պատմության մեջկանոնական իրավունքի վերաբերյալ առաջին ժողովածուն`«Կանոնագիրք Հայոց»–ը։
Կարճատեսությունը տեսողության խանգարում է: Նորածինների աչքերը, որպես կանոն, հեռատես են: Երեխայի աճմանը համընթաց նրա ակնագունդը մեծանում է և 9-12 տարեկանում դառնում է գնդաձև: Սակայն երբեմն այն մի քիչ երկարում է առաջ-հետին ուղղությամբ, որի հետևանքով բբի և ցանցաթաղանթի միջև ընկած հեռավորությունը մեծանում է: Այդպիսի աչքերում հեռավոր առարկաների պատկերները կիզակետվում են ոչ թե ցանցաթաղանթի վրա, այլ նրա առջևում: Այդ առարկաները մարդը տեսնում է ոչ հստակ. առաջանում է կարճատեսություն:
Կարճատեսության ժամանակ մեծ մասամբ ակնագնդի ձևի փոփոխություններն աննշան են լինում, սակայն, երբ ակնագունդը շարունակում է երկարել, կարճատեսության աստիճանը մեծանում է: Նրա առաջընթացը կարող է հանգեցնել աչքի լուրջ փոփոխությունների և տեսողության նշանակալի կորստի: Տարբերում են կարճատեսության 3 աստիճան` թույլ, միջին և բարձր: Կարճատեսության աստիճանը որոշվում է ոսպնյակի օպտիկական ուժով, որն աչքն ընկնող զուգահեռ ճառագայթների ուղղությունը փոխում է այնպես, որ դրանք հատվում են ցանցաթաղանթի վրա:
Պատճառներ
Կարճատեսության առաջացման վրա ազդում է աչքի ակոմոդացիայի (ոսպնյակի փոխվելու` ավելի կամ պակաս ուռուցիկ դառնալու հատկություն) վիճակը: Կարճատեսություն սովորաբար առաջանում է թույլ ակոմոդացիայով անձանց աչքերում` մոտ տարածության վրա երկարատև և անկանոն տեսողական աշխատանք կատարելիս: Կարճատեսության առաջացմանը նպաստում են աշխատատեղի անբավարար լուսավորվածությունը, կարդալիս կամ գրելիս ոչ ճիշտ դիրքը, հաճախ` ժառանգական նախատրամադրվածությունը:
Պաթոգենեզ
Կարճատեսության դեպքում դիտվող առարկան պարզ տեսանելի է միայն մոտ տարածության վրա: Հեռավոր առարկաների պատկերները կիզակետվում են ոչ թե ցանցաթաղանթի վրա, այլ նրա առջևում և առարկաները մարդը տեսնում է ոչ հստակ:
Բուժում
Կարճատեսության խորացումը դադարեցնելու կամ դանդաղեցնելու համար շատ կարևոր է առաջին ախտանշանները նկատելը: Դպրոցականը դժգոհում է, որ գրատախտակին գրվածն սկսել է վատ տեսնել, առարկաները դիտելիս կկոցում է աչքերը: Կարդալիս գիրքը մոտեցնում է աչքերին, գրելիս գլուխը խոնարհում է սեղանին, կինոյում կամ թատրոնում ձգտում է զբաղեցնել էկրանին, բեմին մոտ աթոռ: Դա ազդանշան է ծնողների և մանկավարժների համար. անհրաժեշտ է անմիջապես դիմել ակնաբույժի, ով կնշանակի համապատասխան բուժում: Կարճատես աչքի օպտիկական թերությունը կարելի է շտկել համապատասխան ակնոցով, որը ցանցաթաղանթի վրա վերականգնում է հեռավոր առարկաների պարզորոշ պատկերը և ուժեղացնում տեսողության սրությունը, որպես կանոն, մինչև բնականոն մակարդակը: Ակնոցն սկզբում կարող է առաջացնել տհաճ զգացողություններ (առարկաների թվացյալ տեղաշարժ, թեթևակի գլխապտույտ), այդ ժամանակհարկավոր է նորից դիմել ակնաբույժի: Սակայն բարձր աստիճանի կարճատեսության ժամանակ տեսողությունը նույնիսկ ակնոցի օգնությամբ բարելավվում է աննշան: Այդպիսի դեպքերում հաճախ նպատակահարմար է երկկիզակետային ակնոց, որի ապակիները կազմված են 2 կեսից. վերինը ծառայում է հեռավոր առարկաները տեսնելու համար և օժտված է կարճատեսության լրիվ կամ համարյա լրիվ շտկող հատկությամբ: Ստորին կեսի ապակին նախատեսված է մոտ տարածության վրա աշխատելու համար: երբեմն, երբ բարձր աստիճանի կարճատեսության ժամանկ սովորական ակնոցը չի օգնում, նշանակում են հպվող ոսպնյակներ, որոնք անմիջականորեն հպվում են աչքի եղջերաթաղանթին և ցանցաթաղանթի վրա ավելի շգրիտ կիզակետում առարկայի պատկերը:
Սկզբնական կարճատեսության խորացումը հաճախ հաջողվում է դադարեցնել կամ դանդաղեցնել աչքի ակոմոդացիան լավացնող հատուկ վարժությունների շնորհիվ: Կարճատեսության առաջընթացի ժամանակ արդյունավետ է դեղորայքային բուժումը: Բարձր աստիճանի կարճատեսության և դրա առաջընթացի ժամանակ հարկավոր է տեսողական աշխատանքը հաջորդաբար փոխարինել հանգստով: Բարձր աստիճանի կարճատեսությամբ անձանց հակացուցված են ծանրություն բարձրացնելու, մանրառարկաները դիտելու հետ կապված աշխատանքները, երկար ժամանակ կորացած և գլուխը ներքև խոնարհած մնալը: Չի կարելի նաև զբաղվել մարմնի կտրուկ տեղաշարժեր և ցնցումներ պահանջող մարզաձևերով (ծանր աթլետիկա, մարմնամարզություն, ակրոբատիկա, ջրացատկեր և այլն): Բարձր աստիճանի կարճատեսություն ունեցող անձինք պետք է մանրակրկիտ կատարեն բժշկի բոլոր հանձնարարությունները, քանի որ դրանց անտեսումը կարող է հանգեցնել ծանր բարդությունների:
Կանխարգելում
Կարճատեսության առաջընթացը կանխելու համար հատկապես կարևոր է տեսողական աշխատանք կատարելիս պահպանել հիգիենային պահանջները: Դպրոցում ուսուցման կամ մասնագիտական գործունեության հետ չկապված տեսողական բեռնվածությունը հարկավոր է իջեցնել հնարավոր սահմանների:
-Սարգսյան Լաուրա - 