«Վիրուսը»  լատիներեն բառ է, որն օգտագործվել է թույները և այլ վնասակար նյութերն անվանելու համար։ Առաջին անգամ օգտագործվել է Անգլիայում 1392 թվականին։ «Վիրուլենտ» բառը ծագել է լատիներեն «virulentus»՝ թունավոր բառից, թվագրվում է 1400 թվականին 1728 թվականից մինչև Դմիտրի Իվանովսկու կողմից վիրուսների հայտնաբերումը (1892) «վիրուս» բառը օգտագործվել է միայն «հարուցիչ» իմաստով։


Վիրուսները հանդիպում են ամենուր, որտեղ կա կյանք և, ամենայն հավանականությամբ, գոյություն են ունեցել և էվոլուցվել՝ առաջին կենդանի բջիջների հետ միաժամանակ։


Վիրուս , ոչ բջջային կառուցվածք ունեցող հարուցիչ, որը բազմանում է միայն կենդանի բջիջների ներսում։ Վիրուսները վարակում են կյանքի բոլոր բջջային ձևերը՝ կենդանիներից ու բույսերից մինչև բակտերիաներ և արքեաներ։

Վիրուսներն առաջին անգամ նկարագրվել են 1892 թվականին Դմիտրի Իվանովսկու կողմից որպես՝ ծխախոտի բույսերը վարակող ոչ բջջային ախտածիններ։ Ծխախոտի խճանկարի վիրուսը հայտնաբերել է Մարտին Բեյերինկը 1898 թվականին։ Այդ ժամանակից ի վեր հայտնաբերվել և մանրամասն նկարագրվել են շուրջ 5000 տեսակի տարբեր վիրուսներ, չնայած այն բանին, որ հայտնի են վիրուսների միլիոնավոր ձևեր։
Վիրուսների մասին գիտությունը վիրուսաբանությունն է, որը մանրէաբանության (միկրոբիոլոգիա) ենթաճյուղերից է։ 

Վիրուսները բաղկացած են երկու կամ երեք մասերից (վիրիոններից)։

• բոլոր վիրուսներն ունեն գենետիկական նյութ՝ ԴՆԹ կամ ՌՆԹ։ Սրանք երկար մոլեկուլներ են, որոնք կրում են գենետիկական տեղեկատվությունը,
• բոլոր վիրուսներն ունեն սպիտակուցե կապսիդ, որը պաշտպանում է գեները,
• որոշ վիրուսներ ունեն նաև լիպիդային պատյան, որը շրջապատում է կապսիդը բջջից դուրս գտնվելու ժամանակ։
  
  Վիրուսների ձևերը տարբեր են՝ հասարակ պարուրաձևից և իկոսաեդրից (քսանանիստից) մինչև ավելի բարդ կառույցներ։ Վիրուսի միջին մեծությունը կազմում է բակտերիայի մեծության մոտ 1/100-րդը։ Վիրուսների մեծ մասը շատ փոքր են լուսային մանրադիտակով հայտնաբերվելու համար։
  
  Վիրուսների էվոլյուցիոն ծագումն ամբողջությամբ պարզ չէ։ Հնարավոր է՝ նրանց մի մասը ծագել է բակտերիաներից։ Էվոլյուցիայում վիրուսները խաղում են կարևոր դեր գեների հորիզոնական տեղափոխման մեջ՝ սրանով նպաստելով գենետիկական բազմազանությանը։
  Վիրուսային վարակը կենդանիների մոտ առաջացնում է իմունային պատասխան, որը սովորաբար ոչնչացնում է վարակող վիրուսին։ Իմունային պատասխան կարող է առաջանալ նաև պատվաստանյութի նկատմամբ, որով հնարավոր է դառնում առաջացնել արհեստական ձեռքբերովի իմունիտետ տվյալ վիրուսային հարուցչի դեմ։

Մխիթար Սեբաստացու օրեր

Posted on November 15, 2021

ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Մխիթար Սեբաստացին հայ կաթոլիկ եկեղեցական գործիչ և հայագետ է, Մխիթարյան միաբանության հիմնադիրը։

Մխիթար Սեբաստացու անվամբ է կոչվում Երևանի «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը։

1676 թվականի Հունվարի 17-ին, Սեբաստյա քաղաքում ծնվեց Մխիթար Սեբաստացին (Մանուկ)՝ Պետրոսի և Շահրիստանի զավակը: Հետագա տարիներին նա իր ծնողների շնորհիվ ստացավ բարձրորակ կրթություն, որը իրեն կպատրաստեր հետագայում ընտանեկան առևտուրը շարունակելու համար: Դեռ վաղ տարիքից Մանուկը երազում էր դառնալ քահանա: Նա գտավ մի ընկեր, որի հետ փախան դեպի լեռները, որտեղ ապրեցին որպես ճգնավորներ: Մանուկի ծնողները գտան նրանց և նրան տարան տուն: Այս պատահարի մասին տեղեկանալով` մոտակա վանքի` Սուրբ Նշանի վանահայրը, Մանուկին առաջարկեց վանքում հասարակական աշխատանքներ կատարել, ինչը նորից մերժվեց ծնողների կողմից: Նա սկսեց այցելել հարևան ընտանիքներից մեկի տուն, որտեղ մի մայր իր երկու դուստրերի հետ ապրում էր վանականի կյանքով: Նրա այցելությունների նպատակը նույն տանը ապրող քահանայի հետ զրուցելն էր, ով իրեն շատ բան սովորեցրեց վանական կյանքի մասին:

1691 թվականն էր, երբ Մանուկը վերջապես թույլատվություն ստացավ իր ծնողներից վանքում աշխատելու համար և շուտով ստացավ սարկավակի աստիճան: Հենց այս ժամանակ նա իր անունը փոխեց` դնելով Մխիթար:

Սեբաստացի միաբանություն

Մխիթարյան միաբանություն (Մխիթարյաններ), հայ կրոնական և մշակութային կազմակերպություն, հայ կաթոլիկ եկեղեցու բենեդիկտյան վանականների միաբանություն։ Հիմնադրվել է 1717 թվականին սեպտեմբերի 8-ին, Վենետիկում՝ վանահայր Մխիթար Սեբաստացու կողմից։ Միաբանությունն իր գործունեության ընթացքում հրատարակել է բազմաթիվ հայագիտական-բանասիրական, կրոնական և գիտական այլ աշխատություններ։ Մխիթարի և նրա առաջին աշակերտների հավատամքն էր. «ազգը չզոհել կրոնին և կրոնը՝ ազգությանը»։

Շքանշան

Այս գեղեցիկ ծաղկի մասին հյուսվել են շատ պատմություններ, առասպելներ և լեգենդներ: Անունը հին ծագում ունի, այն թարգմանաբար նշանակում է ձյունաճերմակ: Շուշանը համարվել է ծաղիկների թագուհի:
Հնում, ռուսները շուշանին քնքշորեն անվանել են եղյամի պսպղուն աչուկներ` կապելով մաքրության և անմեղության հետ:
Շուշանը Ֆրանսիայի խորհրդանիշն է: Ֆրանսիայում նույնիսկ գոյություն ունի պատվո շքանշան` ճերմակ մետաքսե ժապավենով արծաթե ծաղիկ:

Մխիթար Սեբաստացու արձան

Մխիթարյան միաբանության զինանշանը շատ բանի մասին  է պատմում: Այն վահանի նման է, որի կենտրոնում կա խաչ: Խաչի ծայրերին կան տառեր` Ո. Կ. Վ. Ա.:

Տառերը Որդեգիր Կուսին Վարդապետ Ապաշխարութեան նախադասության բառերի սկզբնատառերն են:

Խաչի չորս անկյուններում կան չորս առարկաներ, որոնք խորհրդանշում են վանականի հոգևոր ճամփորդությունը և բնորոշ են  առաքյալի կյանքին` կրակ,  զանգ, վարդապետի գավազան և բաց գիրք։

Անհատական աշխատանք Վիկտորյա Հակոբյան հետ

Ջրածինը որպես տարր

Ջրածինը (H) պարբերական համակարգի առաջին տարրն է։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է Հենրի Կավենդիշը 1766 թվականին։ Այն տիեզերքում ամենատարածված տարրն է։ Երկրի վրա այն գտնվում է հիմնականում միացությունների ձևով։ Ջրածինը միացություններում միավալենտ է։

Ջրածնի ատոմը կազմված Է մեկ պրոտոն ունեցող միջուկից և մեկ էլեկտրոնից։ Հանդես է գալիս H₂ պարզ նյութի ձևով։

Ջրածինը հայտնաբերվել է 16- րդ դարի կեսերին Պարացելսի կողմից, որը ստացել է երկաթի վրա ծծմբական թթու ազդելով: 1766 թվականին Կավենդիշը հաստատել է նրա հատկությունները և ցույց է տվել նրա տարբերությունը մյուս գազերից և անվանել է ,,այրվող օդ,,: Լավուազիեն 1783 թվականին առաջին անգամ ջրածին ստացավ ջրից և ապացուցեց, որ ջուրը ջրածնի և թթվածնի քիմիական միացությունն է և նրան անվանեց ,,հիդրոգենիում,, , որը նշանակում է ջուր ծնող: Ջրածինը երկրի վրա հանդես է գալիս միացություններում ՝ ջրում, նավթում, կենդանի հյուսվածքներում, իսկ ազատ վիճակում ՝ շատ չնչին քանակներով մթնոլորտի վերին շերտերում:

ՋՐԱԾԻՆԸ Տիեզերքում

Ջրածինը ամենատարածված տարրն է տիեզերքում․ կազմում է աստղերի և արևի զանգվածի մոտ կեսը (պլազմայի ձևով), արեգակի մթնոլորտի 84 %-ը, միջաստղային միջավայրի և միգամածությունների հիմնական մասը։ Աստղերի ընդերքում՝ ջրածնի ատոմների միջուկներից՝ պրոտոններից սինթեզվում են հելիումի ատոմի միջուկներ (ջերմամիջուկային սինթեզ), անջատվում է ահռելի քանակներով էներգիա։

րածնի ատոմն ունի ամենապարզ կառուցվածքը` մեկ դրական լիցքով միջուկի  շուրջը սփռված է մեկ էլեկտրոն:

 ջրածնի ատոմի կառուցվածքը

Ջրածին փորձ

Լաբորատոր պայմաններում ջրածին են ստանում որոշ մետաղների և թթուների (նպատակահարմար է՝ ցինկի ու աղաթթվի) փոխազդեցությունից:

 Zn+2HCl=ZnCl2+H2

Գոյություն ունեն սարքեր, որոնց միջոցով ջրածին կարելի է ստանալ ընդհատումներով, այսինքն՝ ցանկացած պահի քիմիական ռեակցիան հնարավոր է դադարեցնել և ապա՝ կրկին վերսկսել:

Այդպիսի սարքերից են Կիպի ապարատը և ընդհատումներով ջրածին ստանալու փոքր սարքը:

                Կիպի ապարատ

Ջրածինը ապագ վառելանյութ

Ջրածինը որպես ապագայի վառելանյութ

Մարդկության երազանքը ջրածինը որպես վառելանյութ օգտագործելն է: Նախ առաջին հերթին նշենք պատճառները ՝

Առաջին պատճառը բնության աղտոտվածությունն է, որը բնականաբար շատ բացասական ազեցություն ունի ՝ թե մարդկանց և թե մոլորակի վրա, իսկ երկրորդ պատճառը վառելիքի պաշարները սահմանափակ են, ըստ գիտնականների կանխատեսումների և հաշվարկների վառելիքի պաշարները կվերջանան այս 100 տարվա ընթացքում:

Ջրածինը, որպես վառելիք, կարող են օգտագործել գրեթե բոլոր տրանսպորտային միջոցներում: Դեռ անցած դարի 70- ական թվականերին NASA- ն օգտագործում էր ջրածինը, որպես հրթիռների վառելիք: Հիմա ջրածինը փորձում են զարգացնել մեքենայաշինության ոլորտում:

Ջրածնային վառելիքն էկոլոգիապես անվտանգ է, այրելիս միայն ջուր է առաջանում, ուստի ջրածինն էկոլոգիապես մաքուր և իդեալական վառելանյութ է: Ջրածնի այրման ջերմությունը մի քանի անգամ մեծ է ցանկացած այլ վառելանյութի այրման ջերմությունից: Ջրածնի մեկ գրամի այրումից ստացվում է 120 կՋ ջերմություն, մինչդեռ նույն քանակի բենզինից 46 կՋ:

Ամերիկացի գիտնականները սինթեզել են հատուկ ֆերմենտ, որի ազդեցությամբ 30 % քսիլոզ պարունակող կենսազանգվածից 50 Co- ում կարող է անջատվել անհավանական մեծ քանակությամբ գերմաքուր ջուր:

1. 46
2. 7*10=70
3. 70:5=14

337.

Ա> X-8=33

33-8=25

Բ> x*4=52

52:4=13

Գ> x*7+12

84

Դ> x-4 *5

20

338.

x x+6

2x+6=18

2x=12

x=6

339.

x x-4

x+x-4=22

2x-4= 18

x=9

x+4

2x+4=22

2x=26

x= 13

341

ա) 3x+x=24
4x=24
x=6, 18

342

ա) I-x
II-2x
3x=60
60/3=20
20 չի կարդացել
60-կարդացել է

343

7x+x=72
8x=72
x=72/8
x=9‘

358.

150*2=300

1800-300=1500

1500:3=500

500+150=600

Բ) 5*x=4*(x+10)
5x=4x+40
x=40կմ/ժ

359.

. 50*16 = 800

20*10 = 200

800+200 = 1000 դրամ

360.

3*5=15

361.

x+x+3 = 15

2x+3 = 15

2x = 12

x = 6

x+3 = 9

Բ)

x+x+9 = 10

2x+9 = 10

2x = 1

x = 1

x+9 = 10

362.

x+x+x+8+x+8 = 20

4x+16 = 20

4x = 4

x = 1

x+8 = 9

652.x*(10-x)=21
10x-x²-21
-x²+10x–21=0
D=10²-4*(-1)*(-21)=100-84=16
x=-10+4/-2=3
x=-10-4/-2=7

653.

x(14-x) = 36,75

14x-x^2 = 36,75

-x^2+14x-36,75 = 0

a = -1

b = 14

c = -36,75

D = 14^2-4*(-1)*(-36,75) = 49

x = -14+7/-2 = 7/2

x = -14-7/-2 = 21/2

654.

1. 10-11
2. 14-15

655.

Իրավունք ունի բացակայել

Իրավունք ունի բարկանալ սովորողի վրա

Իրավունք ունի դաս հարցնելու

Գնահատելու

Հարգել կոլեգաններին

Պարտավոր է կարծիք լսելու

Սովորողին հարգելու

Ուրիշների մոտ չբարկանալու

Դասը բացատերելու

Պարտավոր է մտնել սովորողի դրության մեջ

Ուսւուցիչը պարտավոր է ամեն սովորողին մոտենալ իր ձևով

to arrive in/at- ժամանել

to leave for -մեկնել

to be delayed-հետաձգվել

to take a traine-մարզվել

to catch the bus-ավտոբուս նստել

to miss the plane/train-բաց թողնել ինքնաթիռը/գնացքը

to set off-ճանապարհ ընկնել

to occupy the seat-զբաղեցնել աթոռը

to pack things-իրերը փաթեթավորելու համար

to check in/out- մուտքի/դուրս գալու համար

to take off-հանել

to board-նստել

to fill in the declaracion-հայտարարագիրը լրացնելու համար

to get throught custums- սովորույթները անցնելու համար

to get throught passport control-անցնել անձնագրային հսկողություն

the announce the filght-ազդարարում է աղետը

to get the lugguge-ուղեբեռը ստանալու համար

1. 200
2. 630
3. 15642
4. 10000

1. 21 և 22
2. 0
3. 6/7

1. a²-4a+4/2-a-(a-3)^2/3-a=(2-a)^2/2-a-(3-a)/3-a=(2-a) -(3-a)=2
2. 14

24

24 սմ

8 սմ