Ամբողջ աշխարհում գոյություն ունի մոտ 10 672 թռչունների տեսակ: Հայաստանում կա ավելի քան 350 թռչունների տեսակ, որից 96-ը գրանցված է  Հայաստանի կարմիր գրքում:

• Բալոբան բազեների կարգի գիշատիչ թռչուն։ Բալոբանը շիկամոխրագույն է, նստակյաց, հանդիպում է լեռնատափաստաններում, մերձարևադարձային շրջաններում, ձմռանը՝ նաև Արարատյան դաշտում։ Ունի սուր ձայն։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։
  Հայաստանում նստակյաց, բնադրող տեսակ է, հանդիպում է Երևանի շրջակայքում, Գավառի, Վայքի, Արարատի, Վարդենիսի, Ճամբարակի, Ստեփանավանի, Թալինի, Էջմիածնի շրջաններում։Տարածված է Արևելյան Եվրոպայի տափաստանային և անտառատափաստանային գոտիներում՝ մինչև Նախակովկաս, Ղազախստան, Միջին Ասիա, Արևմտյան Սիբիր, Ալթայ, Տուվա, Անդրբայկալ։Ապրում են Ախուրյանի հովտի՝ ծառերից զուրկ կիսանապատային տեղամասերով շրջապատված ժայռային զանգվածներում։ Ներկայումս ապրելավայրերն ինտենսիվորեն օգտագործվում են որպես արոտավայրեր։ Բները սովորաբար տեղադրված են ժայռեզրերին և խորշերում։ Բնադրում են ծառերի վրա, ձվադրում են ապրիլին՝ դնելով 1-6, ավելի հաճախ՝ 3-4 ձու։
  Հայաստանի համար անհետացող տեսակ է։ Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

• Փասյանները շատ գեղեցիկ թռչուններ են որոնք պատկանում են փասյանական ցեղին։ Այս անկրկնելի թռչունների անունը տեղ է գտել կարմիր գրքում։Հայաստանում Անդրկովկասյան փասիանի արհեստ, բազմացման և բնության մեջ վերավարժեցման աշխատանքներն անհաջողության են մատնվել՝ թաքստոցների բացակայության և գիշատիչների առկայության պատճառով։ Հաջողությամբ հարմարվում և բազմանում է անազատ պայմաններում։ Շքեղ փետրավորումը գայթակղում է սիրող, և մարզ, որսորդությամբ զբաղվողներին։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։Բնակվում է դաշտեզրերի եղեգի, ուռենու և մոշենու խիտ մացառներում։ Հայաստանում չնչին թվաքանակով (1-7 թռչուն) գրանցված է Սյունիքի մարզում (Կապանի, Եղվարդի, Շվանիձորի ծայրամասերում)։Բույնը ոչ խորը գավաթաձև փոսիկ է, ցամքարը՝ չոր խոտաբույսերից։ Բնադրում է գետնին՝ խիտ թաքստոցում։ Դնում է 45 մմ տրամագծով, կանաչ-դարչնագույն 8-15 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 21-23 օր։ Ձագերը աներեր թռչելու ունակություն են ձեռք բերում կյանքի 50-57-րդ օրը։

Կարմիր գիրքում գրանցված թռչունների ցանկ.

Մեծ ձկնկուլ, Կանգրափետուր հավալուսն, Շիկակարմիր տառեղ, Տարգալակտուց, Քաջահավ, Թշշան կարապ, Մոխրագույն սագ, Խայտաբադ, Մոխրագույն բադ, Լայնակտուց բադ, Մարմարյա մրտիմն,  Սպիտակագլուխ բադ, Սպիտակապոչ արծիվ, Օձակեր արծիվ, Տյուվիկ, Քարաարծիվ, Գերեզմանաարծիվ, Տափաստանային արծիվ, Գառնանգհ, Սև անգղ, Սպիտակագլուխ անգղ, Դաշտային մկնաճուռակ, Մարգագետնային մկնաճուռակ, Տափաստանային մկնաճուռակ, Սափսան, Բալոբան, Աղավնաբազե, Վայրի հնդակահավ, Ֆասիան, Թուրաջ, Մոխրագույն կռունկ, Սուլթանական հավ, Ոտնացուպիկ, Ճախրուկ, Բջակտուց, Սևափոր դռլոն, Թավշաոտ բվիկ, Կանաչ մեղվակեր, Փայտփոր, Սովորական ֆլամինգո, Հայկական որոր, Կովկասյան մայրեհավ, Հավալուսին և այլն:

1  լինել առողջ
2   կարողանալ մաքուր օդ շնչել
3   քնել
4   ունենալ ընկերներ
5   լինել սիրված
6   ունենալ հաջողություններ սպորտում
7   ապրել բնակարանում
8   գովեստի արժանանալ ուսուցչի կողմից
9    ամուսնացած լինել
10   ցանկացած պահի կարողանալ որևէ բան խմել
11   ստանալ աշխատավարձ
12   զրուցել դասընկերների հետ
13   ունենալ առողջության ապահովագրություն
14   երաժշտությամբ զբաղվել
15   նկարել նկար
16   տաք ուտեստ ուտել
17   ուշ ժամի երթևեկել միայնակ
18   լինել հարուստ
19   նավարկել աշխարհի շուրջը
20   ունենալ բաճկոն
21   ունենալ ABS համակարգով ավտոմեքենա
22   հեծանիվը թողնել առանց կողպելու
Ավելացում
 23. Հասկանալ կողկինիդ և մտնել նրա դրության մեջ
24. Ընդունել ճիշտ խորհուրդ
25Վարվել դիմացինիդ հետ ինչպես կուզենայիր քեզ հետ վարվեին
26 Կարողանալ երբեմն ասել ոչ
 27. Խնայել ժամանակը 

Մասնակիցներ՝ Անիտա Գրիգորյան, Լուիզա Թովմասյան, Լաուրա Սարգսյան։

Թռչունները մեր բնության բաղկացուցիչ մասն են: Կկուներ, արծիվներ, կանարներ. Այս թռչուններից յուրաքանչյուրն իր տեսակով գայթակղիչ է: Թռչունների մասին հետաքրքիր փաստերը եզակի գիտելիքներ են ոչ միայն երեխաների, այլ նաև հին սերունդների համար:

 Աշխարհի ամենագեղեցիկ թռչունները Նոր Գվինեայի «Paradise Birds» կոչվող թռչուններն են: Այս թռչնատեսակների միայն արուների փետուրներն ունեն յուրահատուկ գունավորում: Նոր Գվինեայում ապրում է 39 յուրօրինակ տեսակ: Իսկ ինչո՞ւ է միայն արուների մոտ այսքան գեղեցիկ գունավորում:

  Այս բոլոր թռչունները բեղմնավորման սեզոնին էգին գրավելու համար պարում ու երգում են, և այն արուն, որի պարն ու երգը ավելի գեղեցիկ է, էգը նրան էլ ընտրում է:

1. Այսօր մարդիկ գիտեն Երկրի վրա բնակվող թռչունների 10 694 տեսակ:

2. Թռչունների մասին հետաքրքիր փաստերը հաստատում են, որ մեկ թռչնի ձվի դեղնուցների ամենամեծ քանակը 9 հատ է:

3. ostայլամի խաշած ձուն եփելու համար այն պետք է եփվի 1,5-2 ժամ:

4. Աշխարհում միակ թռչունը, որն ընդհանրապես թևեր չունի, կիվին է:

5. Թռչունների մարմնի ջերմաստիճանը 7-8 աստիճանով բարձր է մարդկանցից:

6. Թռիչքի ընթացքում արագիլները կարողանում են քնել առանց գետնին սուզվելու:

7. Թռչունները չեն կարող քրտնել:

8. Կոլլարի ձուն ամենափոքրն է աշխարհում:

9. Թռչնի փետուրներն ավելի շատ են, քան նրա ոսկորները:

10. Դելֆիններից ու մարդկանցից բացի, թութակները ունեն հետաքրքիր անուններ: Թութակի ծնողները իրենց ճտերին անուններ են տալիս ծլվլոցով:

․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․———————————

Թռչուն որը գրանցվել է կարմիր գրքում։

Արտաքին կառուցվածք

Մարմնի երկարությունը 15-16 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24-27 սմ։ Հասուն արուի գլուխը կապույտ-մոխրագույն է, ակնօղակը՝ բաց դեղնավուն-սպիտակ, կոկորդը և բեղերը՝ դեղնավուն։

Մարմինը ներքևից բաց դարչնագույն-նարնջագույն է՝ ավելի բաց գույնի խայտերով։ Էգն ավելի խամրած է՝ թույլ խայտերով։ Երիտասարդը դարչնագույն-մոխրագույն է, մարմինը վերևից՝ մանր խայտերով, բեղերը և կոկորդը սպիտակավուն են։ Ծարավը հագեցնելու և լոգանք ընդունելու համար հաճախ թռչում է դեպի աղբյուրները։ Բնակվում է չոր, քարքարոտ լեռնալանջերին։

Սննդառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սնվում է սերմերով, որոշ անողնաշարավորներով։

Չու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի երրորդ տասնօրյակ-մայիս ամսվա ընթացքում։ Արուների երգը լսվում է, և հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են մինչև հուլիսի առաջին օրերը։ Ձվադրման պատրաստ բները հայտնվում են մայիսի երկրորդ կեսից հունիսի վերջը։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 115 մմ), նոսր, չոր բույսերից, բնադրում է գետնին։ Ձվերը բներում հայտնվում են բնադրման հաջորդ օրը։

Դնում է 20 մմ տրամագծով, սպիտակ՝ դարչնագույն ու սև պտերով 5-6 ձու։ Հունիսի առաջին կեսին թխսակալողներին զուգահեռ հայտնվում են նորելուկ ձագեր (1 ժ ընթացքում էգը կարող է ձվերը թխսակալել 3 անգամ՝ 10-15/7 մեկ)։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 8-11 օրականում։ Ձագերին կերակրում է մայրը (10-ժամյա դիտարկումների ընթացքում էգը ձագերին կերակրել է 29 անգամ, արուն՝ 6)։ Վարժ թռչող և ինքնուրույն կերակրվող երիտասարդ թռչունները գրանցվել են հուլիսի վերջին։

Կիսաանապատների յուրացման հետևանքով տարածման շրջանները խիստ կրճատվել են։

Տարածվացությունը

Տեսակը տարածված է Անդրկովկասից և Թուրքիայից մինչև Իրան և Թուրքմենիայի հարակից շրջաններ։ Հանդիպում է Հայաստանի հարավարևելյան շրջանների կիսաանապատային տեղանքներում, ինչպես նաև Արագածի և Փամբակի լեռնաշղթայի հարավային լանջերին` մինչև ծովի մակարդակից 1900 մ բարձրություններ։

ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում ընդգրկված է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները սակավաթիվ է։ Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն։ Հարմար բիոտոպերում հանդիպումների հաճախականությունը բավականին բարձր է։

Վտանգման հիմնական գործոններից է կիսաանապատային ապրելավայրերի յուրացումը տնտեսական նպատակներով։