Listen to the radio interview and do the exercises to practise and improve your listening skills.
Ex 2
Մարդ և հասարակություն հասարակագիտություն
Մարդն ունի զարմանահրաշ հատկություն՝ մտածելու, ճանաչելու ունակություն և ինքնագիտակցույուն։ Երկիր մոլորակի վրա մարդը միակ կենդանին է բաց ծրագրով։ Գազանների միջավայրում ծնվելիս կդառնա գազան, մարդկանց միջավայրում՝ բանական էակ։ Այդ հատկությունը նրա մոտ կարող է զարգանալ ու դրսևորվել միայն համապատասխան հասարակական միջավայրում։ Մարդը նշաններ ստեղծող ու դրանցով առաջնորդվող կենդանի է։ Նա միակ արարածն է եղել, որ որսից առաջ պարտադիր կատարել է որոշակի ծիսակատարություններ։ Բարձրակարգ մյուս կենդանիներից մարդը տարբերվում է նաև իր անելիքը նախապես ծրագրելու և այն իկատար ածելու հմտությամբ։ Մարդիկ ապրում են համատեղ՝ իրենց ազգին, ժողովրդին մշակույթի և քաղաքական համակարգի ոլորտում, բայց բոլորն էլ տարբերվում են միմյանցից։ Անգամ ընտանիքում են երեխաները տարբերվում իրարից։ Դա պայմանավորված է գենոտիպում ամրակայված խառնվածքով, բնավորության գծերով, ընկալունակությամբ, հոգեկան հերտվածքով։ Մարդու վրա ուրույն ազդեցություն է թողնում մանկության փորձը։ Մայրական սիրո, գուրգուրանք ստացած և դրանից զրկված անձանց վստահությունը, հմտությունը, ցանկացածին ձգտելու և դրան հասնելու համոզվածությունը նույնը չեն կարող լինել։ Ամեն մարդ ունի մի քանի դեմք։ Նա իր ընտանիքում, ուրիշների միջավայրում, պաշտոնական անձանց հետ շփվելիս միատեսակ վարքագիծ չի դրսևորի, սակայն ոչ բոլոր դեպքերում։ 3-4 տարեկան հասակում երեխայի մոտ ձևավորվում է սեփական եսի ըմբռնում, որը բոլոր իրավիճակներում միատեսակ չի դրսևորվում։ Ընտանիքում, հասարակական միջավայրում, կրթական, մշակույթի օջախներում երևում է նրա եսի այսբերգի միայն գագաթը, իսկ ձգտումների, ցանկությունների, երազանքների աշխարհը խորասուզված է նրա հոգու օվկիանում։
Մարդու հոգեկան դասակարգումը
Առանձնացրել է մարդու խոլերիկ, սանգվինիկ, ֆլեգմատիկ, մելանխոլիկ խառնվածքները։
Խոլերիկը ներվային, շուտ բռնկվող ամենինչի նկատմամբ սուր ապրումներ դրսևորող մարդն է։
Մելանխոլիկը միշտ տխուր է մռայլ։ Նրան թվում է, թե բոլորն իր նկատմամբ անարդարացի են վարվում։
Ֆլեգմատիկն ինքնափոփ է, իր շրջապատի նկատմամբ անտարբեր։
Սանգվինիկը հոգեպես հավասարակշռված անձ է։ Նրա մոտ թախիծը և ուրախությունը գրեթե հավասարակշռված են։
Հասարակություն կամ մարդկային հասարակություն, անհատների փոխադարձ, մշտական հարաբերությունների մեջ գտնվող մարդկանց խումբ է կամ միևնույն աշխարհագրական կամ վիրտուալ տարածության մեջ գտնվող մեծ սոցիալական խումբ է, որ կառավարվում է միևնույն քաղաքական իշխանությամբ և գերակշռող մշակութային սպասումներով։ Հասարակական գիտություններում, ավելի մեծ հասարակությունը հաճախ ենթարկվում է ենթախմբերի շերտավորման: Հասարակությունը իր անդամներին կարող է հնարավորություն ընձեռնել, որքանով որ հնարավոր է, օգուտներ քաղելու այն եղանակով, որոնք անհատական ձևով հնարավոր չէ: Եվ անհատական և սոցիալական օգուտները կարող են տարբերվել կամ շատ դեպքերում համընկնել: Հասարակությունը կարող է բաղկացած լինել համակարծիք անձանցից, ովքեր մեծ հասարակություններում ունեն իրենց դոմինանտ նորմերը և արժեքները: Այդ տերմինը, որը երբեմն անվանում են որպես ենթամշակույթ, լայնորեն կիրառվում է քրեաբանության մեջ:
Ավելի լայն իմաստով, հատկապես կառուցվածքային մտքի շրջանակներում, հասարակությունը կարող է պատկերվել, որպես տնտեսական, սոցիալական, արդյունաբերական կամ մշակութային ենթակառուցվածք, կազմված տարբեր անհատներից:
Բեկյալ վարժություններ
Հաշվել․ այն․ բազմանկյունները․ <Ժ որտեղ n=8, 7, 11, 6
- n=8
180*(8-2)= 1080
2. n=7
180*(7-2)= 800
3. n=11
180*(11-2)= 1620
4. n=6
180*(6-2)= 720
Հակառակ պռոցես։
n-? /<+720
720:180=4
4+2=6
Բեկյալ
Պարապմունք 2 :
Բեկյալ
Կետերից և դրանք միացնող հատվածներից բաղկացած պատկերը կոչվում է բեկյալ:
Բեկյալների տեսակներ
Բեկյալը կոչվում է փակ, եթե նրա առաջին և վերջին հանգույցները համընկնում են:
Բեկյալը կոչվում է բաց, եթե նրա առաջին և վերջին հանգույցները չեն համընկնում:
Բեկյալը կոչվում է պարզ, եթե այն չունի ինքնահատումներ: Վերևի երկու բեկյալներն էլ պարզ են:
Հետևյալ բեկյալը պարզ չէ:
Ուռուցիկ n-անկյան անկյունների գումարը
Ընդհանուր դեպքում, բազմանկյունը կարելի անվանել n-անկյուն, եթե այն ունի
n հատ կողմ, n հատ անկյուն և n հատ գագաթ:
Ուռուցիկ n-անկյան անկյունների գումարը հավասար է 180°⋅(n−2)-ի:
Օրինակ
Հաշվենք ներքևի տասնմեկանկյան անկյունների գումարը:
Նկարը կարելի էր նույնիսկ չգծել, այլ օգտվել բանաձևից:
Կիրառելով բանաձևը, ստանում ենք՝
180°⋅(n−2)=180°⋅(11−2)=180°⋅9=1620°
Հայոց լեզու դասարանում
Փղոսկրի ափին բնության պահպանության ընկերությունը հախորդում է, որ վերջին տասնամյակում այդ կենդանինների գլխաքանակը հանրապետությունում պակասել է։
Փղոսկրի- գոյական, հասարակ, իր, նյութական, եզակի, սեռական։
Ափի- գոյական, նյութական, հասարակ, իր, եզակի, սեռական։
Բնության- գոյական, հասարակ, նյութական, իր, եզակի, սեռական
Պահպանության- գոյական, հասարակ վերացական, իր, եզակի, սեռական։
Ընկերաություն- գոյական, հասարակ, վերաացական․ իր, եզակի, ուղղական։
Հաղորդում է- բայ, դիմավոր բայ, ներկա անկատար, երորդ դեմք եզակի դեմք։
Վերջին-ածական, ՝՝որակական,դրական։
Տասնամյակում- գոյական, հասարակ, իր, վերացական, եզակի, ներգոյական։
այդ- ցուցական դերանուն
Կենդանիններին- գոյական, հասարակ, իր․ նոյթական, հոգնակի, սեռական։
Գլխաքանակը- գոյական, հասարկա, իր, վերացական, եզակի, ուղղական։
Հանրապետություն- գոյական, եզակի, իր, հասարակ, վերացական, , ներգոյական
Պակասել է – բայ դիմավոր, ներկա վաղակատար, երորդ դեմք, եզակի
Փղերի լրիվ ոչնչացում է սպառնում նաև շատ վայրերի, որտեղ որսագողերի դեմ ոչինչ չի ձեռնարկվում։
Փղերի- գոյական, իր, հոգնակի, նյութական, հասարակ, սեռական
Լռիվ- հարաբերական ածական։
Ոչնչաչում -գոյական, իր, եզակի, վերացական, հոասարակ, ուղղական։
Սպառնում է- բայ, դիմավոր, ներկա անկատար ներկա, երորդ դեմք եզակի։
Շատ – որակական ածական, դրական աստիճան։
Ուրշ- անորոշ դերանուն
Վայրերի – գոյական, իր, հոգնակի, հասարակ, վերացական տրական։
Որտեղ- հարաբերական դերանուն
Որսագողերի գոյական, հոգնակի, անձ, հասարակ , նյութական, սեռական
Ոչինչ- ժխտական դերանուն
Ձեռնարկվում է- դիմավոր բայ, երորդ դեմք, եզակի, ներկա անկատար
Հանրահաշիվ․
. (a+b)^2=a^+2ab+b^2
2. (a-b)^2=a^2-2ab+b^2
3. a^2-b^2=(a-b)(a+b)
4. a^3+b^3=(a+b)(a^2-ab+b^2)
5. a^3-b^3=(a-b)(a^2+ab+b^2)
6. (a+b)^3=a^3+3a^2b+3ab^2+b^3
7. (a-b)^3=a^3-3a^2b+3ab^2-b^3
Գումարի քառակուսին
Ըստ սահմանման`
(a+b)^2=(a+b)(a+b)
Օգտվելով բազմանդամը բազմանդամով բազմապատկելու կանոնից՝ ստանում ենք՝
(a+b)2=(a+b)(a+b)=aa+ab+ba+bb=a^2+2ab+b^2:
Այսպիսով՝
(a+b)^2=a^2+2ab+b^2
հավասարությունն անվանում են գումարի քառակուսու բանաձև:
Գումարի քառակուսու բանաձևը հաճախ կիրառվում է հաշվարկների պարզեցման համար, օրինակ՝
512=(50+1)2=502+2501+12=2601:
Տարբերության քառակուսին
Հետևյալ ակնհայտ հավասարություններից՝
(a-b)^2=(a-b)(a-b)=aa-ba-ab+bb=a^2-2ab+b^2 ստանում ենք՝
(a-b)^2=a^2-2ab+b^2
Այս հավասարությունը անվանում են տարբերության քառակուս բանաձև:
Այս բանաձևը նույնպես հաճախ կիրառվում է հաշվարկների պարզեցման համար, օրինակ՝
492=(50-1)^2=50^2-2501+1^2=2401:
Խորանարդների գումարը
Կիրառելով բազմանդամների բբազմապատկման և նման անդամների միացման կանոնները` ստանում ենք`
(a+b)(a^2-ab+b^2)=a^3-a^2b+ab^2+ba^2-ab^2+b^3=a^3+b^3:
Այսպիսով`
(a+b)(a2-ab+b2)=a^3+b^3
հավասարությունն անվանում են խորանարդների գումարի բանաձև:
a^2-ab+b^2 բազմանդամն անվանում են a-ի և b-ի տարբերության թերի քառակուսի:
Առաջադրանքներ ․
1․ Բարձրացրեք քառակուսի.
1. (m+n)^2=m^2+mn+n^2
2. (2+a)^2=4+4a+a^2
3. (x+5)^2=x+5^2
4. (5z+t)^2=25z^2+ 10zt+ t^2
5. (x+y)^2=x^2+2xy+y^2
6. (x^2+y^3)=x4+2*x^2 y ^3+y^6
7. (0,2x+6y)2=0,04x^2+0,04*6+0,24xy+36y^2
8. (a^2b+a)^2=a^4b^2+2a^3b+a^2
9. (a-b)^2= a^2-2ab+b^2
10. (2a-3)^2=4a-3ab+b-5^2
11. (a-b^2)^2=(−𝑏2+𝑎)2
12. (x^3-y)^2=x^6-y+3xy+16xy^2
13. (m^3-n^2)^2=(m-n) (m^2+am+n^4)
14. (a3-2b)2=(a-b) (a^2 +ab + b^6)
2) Բազմանդամը ներկայացրեք տարբերության քառակուսու տեսքով.
ա) a^2-2ab+b^2=(a-b)^2
բ) 4x^2-4xy+y^2=(xy+y) 4x^4 -4xy^2 + y^4
գ) 9m^2-6m+1=(m+m) 9m^4 -6m^2+7m
դ) 25-30c+9c^2=(c+c) 25-30=-5 +9c^2=-5c^2
3) Արտահայտությունը ներկայացրեք բազմանդամի տեսքով.
ա) (m+n)(m-n)=m^2-n^2
գ) (7+n)(n-7)=n^2-49
դ) (a-3b)(a+3b)= a^2-9b
ե) (4y-3z)(4y+3z)=16y^2 9z^2
զ) (5m+6n)(6n-5m)=25m+30n^2
4․Բազմանդամը վերլուծեք արտադրիչների
ա) x^2-y^2=
բ) a^2-4
գ) (2x)2-1q
դ) z^4-16
ե) 9-(3m)2
զ) p^8-49
է) 25-64
ը) 4a^2-9b^2
Երկրաչափություն
Պարապմունք 1 : կրկնություն
1.Ուղիղ, ճառագայթ, հատված , անկյուն
Ուղիղը դա մի երկրաչափական պատկեր է, որը չունի սկիզբ ոչել վերջ;
Հատվածը ունի և սկիզբ և վերջ:
Անկյունը այն երկչափական պատկերն է, որը կազմըված է մի կետից երկրորդ երկու ճառագայթների միջոցով:
Ճառագայթը այն երկրաչափական պատկերն է, որը ունի սկիզբ չունի վերջ։
2.Եռանկյուն, եռանկյան տեսակներ
Ուղղանկյան, սուրանկյւոն, բութանկյուն, փռվածանկյուն։
3.Եռանկյամ միջնագիծ, կիսորդ, բարձրություն, հատկություններ
Եռանկյան գագաթը հանդիպակաց կողմի միջնակետին միացնող հատվածը կոչվում է եռանկյան միջնագիծ:
Եռանկյան անկյան կիսորդի այն հատվածը, որ միացնում է գագաթն ու նրա հանդիպակաց կողմի կետը, կոչվումէ եռանկյան կիսորդ:
Եռանկյան գագաթից հանդիպակաց կողմն ընդգրկող ուղղին տարված ուղղահայացը կոչվում է եռանկյան բարձրություն:
1․Հավասարասրուն եռանկյան հիմքին առընթեր անկյուններից մեկի մեծությունը 59° է:Որոշիր եռանկյան գագաթի անկյան մեծությունը:
- 180-59=121
2. 121:2=60,5
2.Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյուններից մեկը 60°է, իսկ փոքր էջի և ներքնաձիգի գումարը հավասար է 21 սմ-ի:
Քիմիա դասարանային աշխատանք:
- Ինչ է ուսումնասիրում քիմիան,ինչ բնագիտական գիտություններ գիտեք
Քիմիան դա բնագիտական գիտություն է որը ուսումնասիրում է կառուցվացքը և կիռառումը:
Ֆիզիկա քիմիա, կենսաբանությւոն, աշխարագրություն, երկրաբանություն, բնագիտություն:
- Մարմին,նյութ,բերել օրինակներ
մեզ բոլոր շրջապատող նյութերը կոջվում են մարմիներ:
- Պարզ և բարդ նյութեր,բերել օրինակներ
Պարզ է կոչվում այն նյութը, որը բախկացած է մեկ նյութից, իսկ բարդը միքանի նութերից։
- Ֆիզիկական,քիմիական երևույթներ,բերել օրինակներ
Ֆիզիկական է կոչվում այն երևույթը որի ժամանակ, նոր նյութ չի ստացվում< իսկ քիմյականի ժամանակ բաղադրությունը նոր նյութ է առաչանում փոխվում է գույնը հոտը գազը համը։
- Սահմանել մոլեկուլ,ատոմ հասկացողությունները,ատոմի բաղադրությունըշ
Ատոմը նյութի փոքրագույն մասնիկն է։
Ատոմը թարգմանվում է անբաժանելի մասնիկ։
Ֆիզիկապե սբաժանելի է։
Պարունակում է նետրոն+, էլեկտրոն-, պրոտոն 0:
- Ինչ ատոմամոլեկուլային տեսության կետեր գիտեք
Գոյություն ունեն մոլեկուլային, ատոմային, իոնային կառուցվացքով նյութեր։
Մոլեկուլնները կազմված է ատոմներից։
Եվ մոլեկուլններ և ատոմններ գտնվում են աննթատ շարժման մեջ։
Նյութի ագրեգատային վիճակը կախված է հեռավորությունից
Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ և մոլեկուլնները և ատոմնները պահպանվում է;
Իսկ քիմիական ռեաքցիանների ժամանակ մոլեկուլը քայքայվում է իսկ ատոմնները պահպանվում է։
Ամառային բացահայտումներ։
Ամառ արև բակային խաղեր ահա `թե ինչպիսին է ամառը։ Ես այս ամառ շատ բացահայտումներ արեցի ինքս իմ մեջ միջավյրի մեջ մարդկանց մեջ։ Այսօր ես ձեզ կպատմեմ թե ինչպես եմ անցկացրել այս ամառ, ինչպիսի բացահայտումներ եմ արել։ Այս ամռանը ես երկրից դուրս չեմ եկել փոխարենը գնացել եմ շատ տեսարժան վայրեր եմ գնացել, և նոր մարդկանց հետ եմ ծանոթացել։ Երբ ամառը սկսվեց մենք դպրոցով գնացինք լոռի։ Այնտեղ շատ գեղեցիկ բնություն կար։ Բացահայտեցինք նոր վայրեր որոնցից են։ Կուրթանի ձորը, լոռվա լճերը։ Ուղղակի հիացած էի այդ գեղեցկությամբ ,այդ մաքրությանբ վորը քաղաքում չես ել գտնի։ Նաև գնացինք Սքուաֆ մեդիադպրոցը որը հնարավորությւոն է տալիս մի շարք լոռվա քաղաքներից երեխաների, որպեսզի զարգանան և նորամուծություներ սովորեն աշխարհի մասին։ Անկեխծ ես շատ ուրախ եմ, որ լոռիում երեխաները այդպիսի հնարավորություն ունեն ։ Նաև մենք լոռիում հանդիպեցինք հորդռատ անձևրի տակ կարելի է ասել կարկուտ էր։ Եվ մենք այնքնան ջուր էինք եղել որ չգիտեինք ծիծաղաինք թե լացեինք ։ Բայց դա ել եր իմ համար բացահայտում, որովհետև լոռիում շատ ուժեղ է անձրև գալիս և այդ օրը մենք կհիսնենք շատ տարիներ։ Ես նաև գնացել եմ 5 օրյա ճամբար Ձախկաձոր նկարչության նախագծով ։ Այնտեղ անծանոթ միջավյար էր և ես շատ ուրախ եմ որովհետև ձեռք բերեցի շատ լավ ընկերենր որոնց հետ ես կապը պահպանում եմ ։ Այդ ճամբարը հնարավորություն էր նոր ընկերներ ձեռք բերել սովոր ինքնուրույն լինել առանձ ծնողների և իհարկե այդ ամենով դու բացահայտում ես ինքտ քեզ։ Իսկ ամռանը ես շատ հաճախ էի իջնում երեկոյան կամ ցերեկը կենտրոն ման գալու ընտանքիս հետ և շատ դեպքերում լինում էր որ իմ ընկերենրի հետ ։ Դասընկերներիս հետ նաև գնացել էինք պիկնիկ, որը ուղղակի հրաշալի և զվարճալի անցավ։ Նաև իմ հին դասարնցիների հետ ես այս տարի շատ երկար ժամանակ անց հանդիպեցի ուղղակի տպավորությունները աննկարագրելի են ։ Տեսենլ իմ որոշ չափով մանկության ընկերենրին իրենց հետ ժամանակ անցկացնել։ Այս ամառ ես նաև չեմ մոռացել գնալ գյուխ և այնտեղ ել անցկցացնել հանգիստը իմ ընտանիքի հետ հավաքել եմ հատապտուղներ ջրոցին եմ անցկացրել։ Ամռա ը գնացել եմ նաև լողավազան։ Եվ իհարկե ամենորյա բակի խաղերը որով բացահայտել եմ տարբեր նոր խաղեր նոր ընկերեն։ Ահա իմ ամառը։
-Սարգսյան Լաուրա - 