բնածին պղինձ

Պղնձե թաս (բադյա)

Բաղնիքի պղնձե թասեր

Cu

Պղինձը կարմիր, կռելի, փափուկ մետաղ է: Հայտնի է վաղ անցյալից: Դեռևս քարեդարյան մարդը կարող էր  քարե գործիքների օգնությամբ բնածին պղնձին իր ուզած ձևը տալ: Պղնձից կենցաղային իրերի, գործիքների և զենքերի պատրաստումով սկսվել է պղնձի դարը, որը տևել է մինչև մ. թ. ա. IV հազարամյակի վերջը: Մ. թ. ա. 3000 թ-ին Քեոփսի բուրգը կառուցելիս քարերը հղկել են պղնձե գործիքներով: Անցյալում լեռնային ապարները մշակում էին` խարույկի մեջ շիկացնելով: Ավելի ուշ, կրակի մեջ օդ ներփչելով, ապարում պարունակվող պղնձի օքսիդներից և կարբոնատներից` ածխի առկայությամբ, ստացել են մետաղական պղինձ: Հին եգիպտացիները պղինձն ստանում էին Սինայի թերակղզու, իսկ հույները՝ Կիպրոսի (այստեղից էլ՝ պղնձի լատիներեն անվանումը՝ «կուպրում», քիմիական նշանը՝ Cu) հանքերից: Մ.թ.ա. III հազարամյակում հայտնաբերվել է անագի, կապարի և այլ մետաղների հետ պղնձի համաձուլվածքը՝ բրոնզը, և սկսվել է բրոնզի դարաշրջանը: 

Պղնձի միջին պարունակությունը երկրակեղևում 4,7×10^–3% է (տարածվածությամբ 26-րդ քիմիական տարրն է): Բնության մեջ պղինձը հանդիպում է բնածին և միացությունների ձևով: Բնածին պղինձը հանդիպում է սովորաբար ցրոնային, հազվադեպ՝ մեծ կտորներով. 1857 թ-ին ԱՄՆ-ում Մեծ լճերի շրջանում գտնվել է պղնձի 420 տ կշռող բնակտոր: Հայտնի են պղինձ պարունակող 250 միներալներ, որոնցից արդյունաբերական նշանակություն ունեն խալկոպիրիտը, խալկոզինը, կովելինը, մալաքիտը, ազուրիտը և այլն: Պղնձի խոշոր հանքավայրերը գտնվում են Ամերիկայում (ԱՄՆ, Կանադա, Չիլի, Մեքսիկա), Աֆրիկայում (Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն), Ասիայում (Իրան, Ֆիլիպիններ, Ճապոնիա, Ռուսաստան՝ Ուրալ, Ալթայ):

Պղինձը ջերմության և էլեկտրականության լավ հաղորդիչ է. այդ հատկությամբ զիջում է միայն արծաթին: Պղինձը սառեցնելիս կարծրանում է. փափկությունը վերականգնում են ջերմամշակմամբ: Պղինձը քիմիապես պասսիվ է: Չոր օդում չի օքսիդանում, խոնավության առկայությամբ պատվում է հիմնային կարբոնատի՝ (CuOH)₂CO₃-ի կանաչ շերտով: Պղնձի միացությունները թունավոր են:

23. Որքա՞ն  է  կենսածին  տարրերի` C, H, O, N, P, S  պարունակությունը կենդանի     օրգանիզմում  ըստ  զանգվածի ( %).    

    1)  24 %                            2)   97 %                          3)  76 %                        4)  62%

24. Երկրակեղևում  թթվածնի  և  սիլիցիումի  զանգվածային  բաժինները  հավասար  են  0,48    և  0,28, համապատասխանաբար: Երկրակեղևում  թթվածնի  ատոմների  թիվը       քանի՞   անգամ   է  մեծ  սիլիցիումի  ատոմների  թվից.   
     1)   2                  2)  2,5               3)  3                4)  4

25. Ո՞րն  է  զանգվածի  ատոմային  միավորը(զ.ա.մ.).

1)¹³C ատոմի  զանգվածի  1/12  մասը                   3)  ¹²C  ատոմի  զանգվածի 1/12  մասը

2) ¹²C ատոմի  զանգվածը                                        4)  ²H  ատոմի   զանգվածը

26. Ո՞ր տարրական  մասնիկներից   է  կազմված  ատոմը.
    1)  միայն էլեկտրոններից
    2)  նեյտրոններից և էլեկտրոններից
    3)  պրոտոններից, էլեկտրոններից և նեյտրոններից
    4)  միայն պրոտոններից

27. Ո՞ր շարքում   է  գրված  ֆոսֆոր, թթվածին, ածխածին, երկաթ և ազոտ   քիմիական տարրերի նշանները.
     1) F, C, P, Si, Na
    2)  O, C, Li, K, Ba
    3)  P, O, C, Fe, N
    4)  K, Na, P, Fe, C

28. Բնական  սիլիցիումը  երեք  իզոտոպների  խառնուրդ  է, որոնց  մոլային  բաժիններն են`  <sup>28</sup>Si – 92%,  <sup>29</sup>Si – 5%  և  երրորդ  իզոտոպինը` 3%: Ո՞րն  է  երրորդ  իզոտոպի  զանգվածային   թիվը, եթե  սիլիցիումի  հարաբերական  ատոմային  զանգվածը  28,11  է.

      1)  30               2)  31                 3)  27           4)  32

29. Օրգանիզմում  գլյուկոզի  թթվածնավոր  և  անթթվածին  ճեղքումներին  մասնակցում  է  մի   նյութ,  որի  20  մոլեկուլի  զանգվածը   3,256 • 10^-21  գ  է:
  Որքա՞ն  է  այդ  նյութի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը.

      1)  98               2) 56                3) 80             4) 40

30. Ո՞ր  արտահայտության  մեջ  է  խոսվում  թթվածին  քիմիական  տարրի  վերաբերյալ.

1. ստացվում  է  ջրածնի  պերօքսիդի  քայքայումից

 2. անհրաժեշտ  է շնչառության  համար

3. վատ  է  լուծվում  ջրում

 4. ատոմն  ունի   1s²2s² 2p⁴ էլեկտրոնային  բանաձևը

31.

32.Համապատասխանեցրե´ք  նյութի հատկությունները և անվանումը.

Հատկություններ	Անվանում
ա)  բնորոշ  հոտով  թափանցիկ  հեղուկ բ)   ջրում լուծվող  սպիտակ  պինդ  նյութ գ)  մետաղական  փայլով  պինդ գունավոր  նյութ դ)  ջրում  քիչ  լուծվող անհոտ, անհամ  գազ	կավիճ սախարոզ քացախաթթու թթվածին յոդ քլոր

  Ո՞ր շարքի բոլոր պատասխաններն են ճիշտ.

 1)  ա3, բ2, գ5 , դ4                       3)   ա3, բ2, գ5 , դ6

2) ա3, բ1, գ6 , դ4                  4)   ա6, բ1, գ5 , դ3

33. Հաստատեք  կամ  հերքեք  պնդումների  ճշմարտացիությունը  օքսիդների  վերաբերյալ.

1) Թթվածին  պարունակող  երկտարր  միացություններ են, որոնցում  թթվածնի  օքսիդացման  աստիճանը  -2  է:
2) Բոլոր  օքսիդները  ջրում  լուծելի  են:
3) Բոլոր  օքսիդները   փոխազդում  են  թթուների  հետ:
4) Հիմնային  օքսիդները, փոխազդելով  թթուների  հետ, առաջացնում  են  աղ  և  ջուր:
5) Ըստ  CaCO₃  → CaO  +  CO₂  ռեակցիայի հավասարման  ստացված  թթվային  օքսիդի  զանգվածը  ելային  աղի  զանգվածի  56 %- ն  է:
6) Na₂O, CO₂,  N₂O₅, CaO, SO₃  օքսիդների  շարքում  գրված  է  երեք  հիմնային  օքսիդ:                                                   

34. Համապատասխանեցրեք  քիմիական  տարրի  նշանը,  դրա  բարձրագույն  օքսիդի  հիդրատի  ընդհանուր  բանաձևը   և  հիդրատում  տարրի  օքսիդացման  աստիճանը.

Տարրի  քիմիական  նշան	Օքսիդի  հիդրատի              ընդհանուր     բանաձև	Տարրի  օքսիդացման        աստիճանը
ա)  Cu   բ)   Li    գ)  Al դ)  S       ե)  N	1)  ROH   2)  R(OH)2    3)  H2RO4      4)  H3RO3        5)  HRO3	Ա) +3  Բ)  +1  Գ)  +4  Դ)  +2  Ե)  +6  Զ)  +5

  Ո՞ր  շարքի  բոլոր  պատասխաններն  են  ճիշտ.                                                                                 

1. ա2Ա, բ1Գ, գ4Ա, դ4Գ, ե4Ե            3)  ա3Բ, բ1Դ, գ4Ա, դ3Գ, ե5Դ                               

 2)   ա2Դ, բ1Բ, գ4Ա, դ3Ե, ե5Զ              4)  ա2Դ, բ1Բ, գ4Բ, դ5Զ, ե3Գ

35. Տրված են հետևյալ ռեակցիաների հավասարումները.

     ա)  4NO₂ + O₂ + 2H₂O = 4HNO₃

     բ)  Fe + CuSO₄ = FeSO₄ + Cu

    գ)  2CO + O₂ = 2CO₂

    դ)  3NaOH + AlCl₃ = 3NaCl + Al(OH)₃

    ե)  2KMnO₄ = K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂

    զ)  CaCO₃ = CaO + CO₂

   35-ա)  Տրվածներից   որո՞նք  են  և՛ միացման, և՛ օքսիդացման–վերականգնման ռեակցիաների  հավասարումներ.

     1) ա, բ, ե                        2) ա, բ, գ                         3)  ե, դ                                4) ա,գ

   35-բ)  Ըստ  և՛ քայքայման, և՛ օքսիդացման–վերականգնման ռեակցիայի   

          հավասարման՝   որքա՞ն  է  օքսիդիչ  տարրի  կարգաթիվը.

         1) 8                                  2) 19                             3)  20                                 4) 25

36. Տարրի  RO₂  բանաձևով  օքսիդում  թթվածնի  զանգվածային  բաժինը  72,73 %  է:

36- ա)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  կարգաթիվը`

36-բ)   Որքա՞ն  է   RO₂  օքսիդի  մեկ  մոլի  հետ  փոխազդած  կալիումի  հիդրօքսիդի 28 % 

           զանգվածային  բաժնով  լուծույթի  առավելագույն  զանգվածը:

37. Տրված  է  փոխարկումների  հետևյալ  շղթան.  Fe ^X1→FeCl₂ ^X2→FeCl₃

     37- ա)  Որո՞նք են փոխարկումների տրված շղթայում  X₁ և  X₂ նյութերը.

    1) Cl₂ և Fe                    2) HCl և KCl                   3) Cl₂ և KCl                    4) HCl և Cl₂

    37-բ)  Ի՞նչ ծավալով (լ, ն. պ.) X₂ նյութ  կծախսվի  65 գ FeCl₃  ստանալիս` ըստ               տրված  փոխարկումների շղթայի

   1) 2,24                           2) 4,48                              3) 1,12                              4) 3,36

38. R  մետաղը   թթվածնի   հետ  առաջացնում  է  օքսիդ, որում  մետաղի              զանգվածային  բաժինը  52,94 % է: Հայտնի է, որ  այդ  մետաղի  իոնում                  պրոտոնների  և էլեկտրոնների  թվերի  տարբերությունը  3  է:  

    38-ա) Որքա՞ն  է  R  տարրի  կարգաթիվը.                                                                                              

1) 11          2)   20           3)  13           4)  12 

    38-բ)  Ի՞նչ ծավալով (մլ, ն.պ.)  գազ  կանջատվի  0,54 գ մետաղի  և  4,38 %   

          զանգվածային  բաժնով   քլորաջրածնի  50 գ լուծույթի փոխազդեցությունից.

1.  112                      2)   224                                  3)  336                            4)  672

39. Պարբերական  համակարգի  գլխավոր  ենթախմբերի  տարրերից  մեկի  բարձրագույն  օքսիդի  մոլային  զանգվածը 108 գ/մոլ  է, իսկ  այդ  օքսիդում  թթվածնի  զանգվածային  բաժինը  74 % է:

     39- ա)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  ջրածնային  միացության  մոլային  զանգվածը (գ/մոլ) 108

     39-բ)  Ի՞նչ  զանգվածով (գ) թթու  կառաջանա  այդ  օքսիդի  մեկ  մոլը  ջրում  լուծելիս 74%

40. Քիմիական  տարրի  իզոտոպի  զանգվածային  թիվը  127  է:

 40-ա)  Որքա՞ն  է  այդ  իզոտոպի  ատոմում  պարունակվող  նեյտրոնների  թիվը 127

40-բ)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  բարձրագույն  օքսիդին  համապատասխանող  հիդրատի հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը…

Ճիշտ կատարած առաջադրանքների  թիվը	25-34	35-46	47-55	56-63
Միավորը	4-5	6-7	8-9	9-10

Тема урока: Глаголы в русском языке(Совершенный\несовершенный,возвратные глаголы)

Домашнее задание:

Упражнение 1. Выберите один из глаголов, данных в скобках, и поставьте его в нужную форму.

1. Они редко обедал в ресторане. 2. Он каждый день дарил ей цветы. 3. Мы ремонтировали свою машину 2 часа. 4. Я забыл заплатить за телефон. 5. На какую ногу вам больно наступать? 6. Не надо спорить. 7. Он разучился играть в шахматы. 8. Она успела сесть в поезд, который уже отходил. 9. Они строили дом 2 года. 10. Я отвыкла вставать рано.

11. Не нужно заказывать такси: я сам отвезу вас в аэропорт. 12. Он сумел сдать все экзамены на отлично. 13. Им скучно жить в деревне. 14. Он устал работать по 10 часов в сутки. 15. Вам вредно есть солёные продукты. 16. Как тебе удалось выучить китайский язык за год? 17. Она пишет родителям раз в месяц. 18. Он смог выиграть у теннисиста, который был намного сильнее его. 19. Мы всегда брали с собой в поездку разные лекарства. 20. Сегодня он сам готовит завтрак.

Упражнение 2. Вставьте вместо точек глагол совершенного или несовершенного вида в нужной форме.

1. Студент сделал решил и показал её преподавателю Мы решали задачу 3 часа. (решать/решить)

2. Они работали в Англии 4 года. Он пороботал в Германии и вернулся на Родину. (работать/поработать)

3. Она отлично подготвилась к экзамену. Я тотовлюсь к экзамену 2 дня. (подготовиться/готовиться)

4. Ты очень хорошо перевела текст. Он переводил текст полдня. (перевести/переводить)

5. Мы убрали квартиру и пошли гулять. Сколько времени они убирали квартиру? (убирать/убрать)

6. Почему вы так долго пили чай? Я въпила чай и пошла на работу. (пить/выпить)

7. Он посмотрел телевизор и лёг спать. Они цмотреи телевизор весь вечер. (посмотреть/смотреть)

8. Она делола зарядку 20 минут. Я сделал зарядку и стал завтракать. (делать/сделать)

9. Преподаватель проверял тесты студентов 3 часа. Она проверила тесты студентов и поехала в университет. (проверить/проверять)

10. Он искал работу месяц. Я нашел работу и начал работать с понедельника. (искать/найти).