Սյունիքի ազատագրական պայքարը՝ Դավիթ Բեկի գլխավորությամբ, 18-րդ դարում հայկական ինքնապաշտպանության և ազատագրական պայքարի կարևորագույն էջերից է: Այն ծավալվեց Սյունիքի և Արցախի տարածքներում, որտեղ տեղի հայությունը պայքարում էր պարսկական և օսմանյան զավթիչների դեմ՝ նպատակ ունենալով պահպանել իր ինքնիշխանությունը և ազատությունը:
Պատմական նախադրյալներ
- Տարածաշրջանի իրավիճակը:
- 17-18-րդ դարերում Սյունիքը գտնվում էր պարսկական տիրապետության տակ, սակայն պարբերաբար ենթարկվում էր նաև օսմանյան արշավանքներին:
- Պարսկաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև հակամարտությունները թույլ էին տալիս հայ իշխաններին առավել ազատ գործել իրենց տարածքներում:
- Ազգային դիմադրություն:
- Տեղի իշխաններն ու խոշոր ռազմական առաջնորդները, ներառյալ մելիքությունները, կազմակերպում էին բնակչության ինքնապաշտպանությունը:
- Հայ բնակչության նկատմամբ օսմանյան և պարսկական զորքերի ճնշումները վերածվում էին ընդվզումների:
Դավիթ Բեկի դերը
Դավիթ Բեկը, ըստ աղբյուրների, հայ ազատագրական շարժման առաջնորդներից մեկն էր, որը շուրջ 1722-1730 թթ. գլխավորեց Սյունիքի ապստամբությունը:
- Նախապատրաստություն:
- Դավիթ Բեկը հավաքագրեց հայ զինված խմբեր՝ տեղական իշխանների աջակցությամբ:
- Ստեղծվեց ինքնապաշտպանական համակարգ, որն ընդգրկում էր Սյունիքի տարբեր գյուղեր ու ամրոցներ:
- Հաղթանակներ:
- Հալիձորի ամրոց: Դավիթ Բեկը Հալիձորն օգտագործում էր որպես իր գլխավոր շտաբ: Այստեղից նա կազմակերպում էր ռազմարշավներ պարսիկների և օսմանների դեմ:
- Կապանի պաշտպանություն: Դավիթ Բեկի զորքերը կարողացան պաշտպանել Կապանը օտար նվաճողների հարձակումներից՝ ամրացնելով հայ բնակչության դիրքերը:
- Որոտանի հաղթանակներ: Դավիթ Բեկի կազմակերպած մարտերը Սյունիքի տարբեր կետերում մեծ հաջողություններ բերեցին, ինչը նպաստեց տարածքի ազատագրմանը:
- Դաշինքներ:
- Դավիթ Բեկը դաշինքներ էր հաստատում ինչպես տեղական մելիքների, այնպես էլ պարսիկների հակառակորդների հետ՝ փորձելով միջազգային աջակցություն ստանալ:
Արդյունքներ և նշանակություն
- Սյունիքի ազատագրում.
- Դավիթ Բեկի գլխավորած պայքարը հաջողությամբ ամրապնդեց հայության վերահսկողությունը Սյունիքում:
- Հալիձորի և այլ ամրոցների պաշտպանությունը դարձավ ազատության խորհրդանիշ:
- Հայոց ինքնապաշտպանության կազմակերպում.
- Դավիթ Բեկի կազմակերպած շարժումը հիմք դրեց ավելի մեծածավալ ազատագրական պայքարների:
- Մշակութային և քաղաքական ազդեցություն:
- Դավիթ Բեկի պայքարը ոգեշնչեց հետագա հայ զինվորականներին և ազգային շարժումները:
- Նրա գործունեությունը դարձավ հայկական ազգային ինքնության և համախմբման օրինակ:
Դավիթ Բեկի մահը
Դավիթ Բեկը մահացավ 1728 թվականին, սակայն նրա մահից հետո պայքարը շարունակվեց Մխիթար Սպարապետի և այլ հայ ղեկավարների գլխավորությամբ: Նրա անունը և գործը պահպանվում են հայ ժողովրդի հիշողության մեջ՝ որպես ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ:
Եզրակացություն
Դավիթ Բեկի պայքարը կարևոր նշանակություն ունեցավ Սյունիքի պատմության մեջ՝ ցույց տալով հայ ժողովրդի վճռականությունը իր ինքնության և անկախության պաշտպանության հարցում: Այս շարժումը հանդիսանում է հայ ազատագրական պայքարի պատմության փառահեղ էջերից մեկը:
-Սարգսյան Լաուրա - 