Քամու բնութագրիչները: Քամու բնութագրիչներից կարևոր են քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը: Այս բնութագրիչները մարդու կյանքի և տնտեսական գործունեության համար ունեն կարևոր նշանակություն: Անհիշելի ժամանակներից մարդը կարողացել է զանազան միջոցներով, օրինակ՝ ծովի ալիքներով, ծածանվող դրոշակով, ծխնելույզների ծխի շեղման չափով, որոշել քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը:
Օդերևութաբանական կայաններում տեղադրված հողմացույց կոչվող սարքով որոշում են քամու ուղղությունը և ուժը:
Ընդունված է քամին կոչել հորիզոնի այն կողմի անունով, որտեղից փչում է: Օրինակ՝ եթե քամին փչում է հարավից, ապա անվանում են հարավային քամի:
Քամու ուղղությունը որոշելու համար օգտվում ենք հողմացույցի շարժական սլաքից, որը քամու ազդեցությամբ ազատ պտտվում է: Սլաքը սուր ծայրով միշտ ուղղված է լինում քամու դեմ, այսինքն՝ դեպի հորիզոնի այն կողմը, որտեղից քամին փչում է:
Քամու ուժը կախված է իր արագությունից: Քամու ուժը չափում են բալերով՝ 0-ից մինչև 12 բալ: Անհողմ եղանակին քամու ուժը 0 բալ է, իսկ եթե քամու ուժը 12 բալ է, ապա փոթորիկ է, որի ընթացքում ծառերն արմատախիլ են լինում, պոկվում են շենքերի տանիքները և այլն:
Քամու արագությունը որոշում են հողմաչափ կոչվող սարքով:
Քամու ուժի օգտագործումը: Հազարամյակներ շարունակ քամու ուժը մարդն օգտագործել է տարբեր նպատակներով՝ նավարկել է առագաստանավերով, կառուցել հողմաղացներ:
Քամու ուժի օգտագործման առաջին՝ պարզագույն միջոցը եղել է առագաստը, որի օգնությամբ մարդը հազարամյակներ շարունակ օվկիանոսում փոխադրել է բեռներ ու մարդկանց:
Քամու ուժով են աշխատել նաև հողմաղացները, որտեղ հատուկ պատրաստված թիակների օգնությամբ քամին պտտել է քարը և աղացել հացահատիկը:
Քամու ուժի օգտագործման ժամանակակից ձևերից են հողմաէլեկտրակայանները, որոնց միջոցով արտադրում են էլեկտրաէներգիա:
Ժամանակակից հողմաէլեկտրակայաններն աշխատում են քամու ցանկացած ուղղության և ուժգնության պայմաններում:
Երկրագնդի վրա քամու էներգիան համարվում է անսպառ: Ուստի հողմաէլեկտրակայանների միջոցով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը համաշխարհային էներգետիկայի հեռանկարային ճյուղերից մեկն է:
Բացի այդ՝ հողմաէլեկտրակայանները չեն աղտոտում շրջակա միջավայրը և ավելի էժան ու արագ են կառուցվում:
Այսօր աշխարհի շատ երկրներում կան կառուցված բազմաթիվ հողմաէլեկտրակայաններ: Դրանք լայն տարածում ունեն հատկապես եվրոպական երկրներում և ԱՄՆ-ում: Հայաստանում նույնպես կառուցվել են հողմաէլեկտրակայաններ:
Հարցեր և առաջադրանքներ
on (place) …….. There is a book on the table.
on (time) ………. We shall meet on Monday.
in (place) ……… The pen is in my bag.
in (time) ……….. He was born in 1981. His birthday is in May.
at (place) ……… I met him at the station.
at (time) ……….. I get up at 8 o’clock.
down …………… He ran down the street.
up ……………….. The cat climbed up the tree.
out of ………….. They went out of the room.
into ……………… He went into the house.
above ………….. There is a bookshelf above my table.
under ………….. The cat is under the table.
with …………….. I shall go there with my friend.
without ……….. We can’t eat soup without spoons.
for ………………. This book is for my brother.
of ………………… The name of the dog is Jack.
before …………. I shall do my homework before supper.
after …………….. They will play football after school.
in front of ……. There is a small garden in front of my house.
behind ………… The blackboard is behind the teacher’s table.
beside ………… He came into the room and sat beside Mary.
between ……… There is a picture between the windows.
about ………….. I shall tell you about my best friend.
around ………… They gathered around the table.
by ……………….. He sat by the fire.
through ………. He went through the field.
near ……………. There is a shop near the house.
far from ……….. Jack lives far from our house.
to ………………… He goes to school every day.
from …………….. He has dinner when he comes home from school
Lots of, — car, table, butter, chair, desk, book,
A lot of — milk, bread, salt, water.
few — desk, cat, dog, boy, shelf, tea
little — fruit, paper, chalk, maney
1 Fill in the blanks with lots of or a lot of.
1. I can see lots of pictures on the wall.
2. There are a lot of boys in the yard.
3. I have a lot of bread in my bag.
4. There are lots of books in my bag.
5. I have lot of milk in my glass.
6. There is lot of ink in my ink-pot.
2. Fill in the blanks with few, not many or not much.
1. There are not many students in the classroom.
2. There is not much water in the glass.
3. There is not much paper in the box.
4. I see not many eggs in the bowl.
5. There are not many apples on the plate.
6. There is not much food on the table.
3. Бедняк — бедный, обеднеть, бедность
рыбак — рыба, рыбный, рыбак
говорить — говор, разговор, поговорить.
кормить -корм корм, кормушка, кормяший
к каждому слову подберите как можно больше однокоренных слов.
Հ. Թումանյանի «Հսկան» բալլադը նորից կարդա՛:
Քո պատկերացմամբ նկարի՛ր բալլադը:
Բալլադը արձակի վերածի՛ր (պատմելով գրի՛ր բլոգումդ):
Լավ չեմ հիշում, թե որ դարում, հին ժամանակ, մեր աշխարհում ասում են թե՝ կար մի իշխան.
մի մեծ իշխան, էնքան ուժեղ, որ թե մարդիկ նըրա աչքում, թե՛ հասարակ ճանճ ու մըժեղ: Ինչ որ աներ ու կամենար, օրենք էր էն երկրի համար. ո՞վ էր գըլխից ձեռ վեր կալած, ո՞վ դուրս կըգար նըրա դիմաց: Ուներ անթիվ ու անքանակ ոչխարի հոտ, մարդի բանակ, կովի նախիր, խոզի բոլուկ, երամակներ ձիու, ջորու, էս բոլորը ցըրված, փըռված Մինչև ծովի ափը հեռու: Մինչև ուր որ քըշեր, տաներ, իր աշխարհքի սահմանն էն էր. ո՞վ էր գըլխից ձեռ վեր կալած, ո՞վ դուրս կըգար նըրա դիմաց:
Բլոգումդ բնութագրի՛ր հսկային և իշխանին:
Հսկան շատ բարի նա չսպանեց իշխանին. Իսկ իշխանը շատ չար և ժլատ էր
Ստեղծագործության միջից դո՛ւրս գրիր հիմնական իմաստն արտահայտող տողերը և տեղադրի՛ր բլոգումդ:
Էս աշխարհքում միատեսակ,
Մինը պակաս, մյուսը ավել,
Ողջ էլ գիտեն խընդալ, ցավել,
Չըպարծենա երբեք ոչ ոք,
Թե ինքն անհաղթ մի բան է ջոկ.
Միշտ ուժեղից ուժեղը կա,
Իսկ ամենից ուժեղը՝ մահ…
Բա՛ց թող, որդիս,
Բա՛ց թող՝ գընան,
Ապրեն ազատ
Ուր կամենան:
Ու, հընազանդ մոր խըրատին,
Իսկույն հանեց հըսկա որդին
Իր գըրպանից ձին-ձիավոր,
Իրար խառնած զորքը բոլոր,
Թողեց գընան՝
Ուր կամենան:
Բարև, սիրելի՛ Հովհաննես Թումանյան :Ես Լաուրա Սարգսյանն եմ:
Շնորհավոր Ձեր 150 — ամյակը: Ես շատ եմ սիրում ձեր բանաստեղծությունները: Ես կարդացել եմ Ձեր ստեղծագործությունները:
Ես շատ շնորհակալ եմ Ձեզ, Հովհաննես Թումանյան, Դուք մեզ զանազան բաներ եք տվել, Ձեր առակների, բանաստեղծություննեի և Ձեր հեքիաթների շնորհիվ:
Մենք հպարտ ենք, որ Ձեզ ունենք: Դուք Ձեր ամբողջ կյանքը նվիրել եք մեզ գրելով այդքան ստեղծագործություններ, որպեսզի տաք Հայ ժողովրդին:
Ես շատ շնորհակալ եմ, որ Դուք կաք.
Սիրով՝ Լաուրա Սարգսյան.
| Քաղաք | |
|---|---|
| Տիգրանակերտ | |
| Տիգրանակերտ | |
| Կոորդինատներ: 38°08′31.92″ հս․ լ. 41°0′5.04″ ավ. ե. | |
| Երկիր | Թուրքիա |
| Երկրամաս | Դիարբեքիրի նահանգ |
| Հիմնադրված է | մ. թ. ա. 78 թ. |
| Մակերես | 685 կմ² |
| Խոսվող լեզուներ | Քրդերեն, թուրքերեն, հայերեն |
| Ազգային կազմ | քրդեր, թուրքեր, սիրիացիներ |
| Կրոնական կազմ | իսլամ, քրիստոնեություն |
Տիգրանակերտ, երբեմնի հզոր քաղաք Մեծ ՀայքիԱղձնիք նահանգում, պատմական Հայաստանիհինգերորդ մայրաքաղաքը։ Այժմյան Մանուֆարկին գյուղի մոտ են գտնվում Տիգրանակերտ մայրաքաղաքի ավերակները, ժամանակակից Սիլվան քաղաքի մոտակայքում, Դիարբեքիր (պատմական Ամիդ) քաղաքից մոտ 60 կմ հյուսիս-արևելք, Սասնա լեռների հարավային ստորոտին։ Քաղաքը հիմնադրել է հայոց աշխարհակալ արքա Տիգրան Բ Մեծը։
Ենթադրվում է, որ Տիգրանակերտը ունեցել է մոտ 100 հազար բնակիչ։ Նրանք հիմնականում զբաղվել են արհեստագործությամբ և առևտրով։ Տիգրանակերտը եղել է նաև մշակութային խոշոր կենտրոն։ Ըստ հունա-հռոմեական աղբյուրների, հայկական թատրոնի առաջին շենքը կառուցվել է Տիգրանակերտում մ.թ.ա. 69 թվականին, սակայն շինության հետքերը մինչև օրս հայտնաբերված չեն։ Տիգրանակերտը շրջապատված էր 25 մ բարձրությամբ պարսպով, որի ներսում տեղադրված էին ախոռներ և պահեստներ, իսկ պատերի տարբեր մասերում կան հունարեն արձանագրություններ։
Տիգրան թագավորի պալատը, շրջապատված պարտեզներով, լճերով, գտնվել է միջնաբերդից դուրս։ Տիգրանակերտը նվաճվել է և մասնակիորեն ավերվել է Լուկուլլոսի մ.թ.ա. 69 թվականի արշավանքների ժամանակ։ մ.թ.ա. 55 թվականին Տիգրան Մեծի մահից հետո դադարել է Հայաստանի մայրաքաղաքը լինելուց։ Արտաշատի հետ միացած էր Արքունի Պողոտայով։
Տիգրան Մեծը (մ.թ.ա. 95—55) դարձավ Առաջավոր Ասիայի մեծագույն մասի տիրակալը։ Հայկական աշխարհակալ տերությունը նվաճումների հետևանքով կարիք ուներ նոր մայրաքաղաքի։ Արտաշատնարդեն չէր կարող կատարել այդ դերը, քանզի մնացել էր տերության ծայր հյուսիսում, իսկ Անտիոքըգտնվում էր բուն հայկական հողերից դուրս և ուներ օտարազգի բնակչություն։ Ահա թե ինչու նոր մայրաքաղաքի կառուցումը դարձավ օրակարգի հարց։ Այն հիմնադրվեց Աղձնիք նահանգում, Տիգրիսիձախակողմյան վտակներից մեկի ափին, որտեղ ժամանակին թագադրվել էր հայոց արքան։
Մայրաքաղաքը կառուցվեց մ.թ.ա. 70-ական թվականների ընթացքում և անվանակոչվեց Տիգրանակերտ՝ ի պատիվ հայոց հզոր արքայի։ Մայրաքաղաքը բնակեցնելու նպատակով Տիգրան Բ-ն նվաճված երկրների քաղաքային բնակչության մեծ մասը բռնագաղթեցրեց Հայաստան։ Հույն պատմիչ Ապպիանոսի վկայությամբ, միայն Կապադովկիայից Հայաստան տեղափոխվեց 300 հազար մարդ, մոտավորապես 100 հազար մարդ էլ՝ Կիլիկիայի 12 քաղաքներից։ Հայաստան տեղափոխված կես միլիոնի հասնող ամբոխը բնակեցվել է Տիգրանակերտում, Արտաշատում, Արմավիրում, Երվանդաշատում, Վանում և այլ քաղաքներում։
Հույն պատմիչ Պլուտարքոսի խոսքերով Տիգրանակերտը լի էր գանձերով և աստվածներին նվիրաբերված թանկարժեք ընծաներով, քանզի մասնավոր անձինք և մեծատոհմիկները, ցանկանալով հաճոյանալ թագավորին, միմյանց հետ մրցում էին քաղաքի շենության ու ընդարձակման համար։
| …Նա այստեղ հրավիրում է հայերից լավագույններին և սպառնում էր բռնագրավել այն ամենը, ինչ իրենց հետ Տիգրանակերտ չէին տանելու— Պլուտարքոս |
Այսպիսով, կարճ ժամանակամիջոցում կառուցվեց մեծ ու շքեղ մի քաղաք։ Քաղաքը շրջապատված է եղել 25 մետր բարձրությամբ պարիսպներով, ունեցել է անառիկ միջնաբերդ։ Հետաքրքիր է, որ թագավորական պալատը կառուցվել է քաղաքից դուրս, որը շրջապատված է եղել պարտեզներով, այգիներով և որսատեղիներով։ Տիգրանակերտն Արևելքի նշանավոր քաղաքներից էր, արհեստագործության, առևտրիու մշակույթի խոշոր կենտրոն։ Քաղաքն ունեցել է իր թատրոնը, որտեղ հույն դերասանները ողբերգություններ և թատերգություններ են բեմադրել։
Բացի Տիգրանակերտ մայրաքաղաքից, Տիգրանակերտ, Տիգրանավան և այլ անվանումներով քաղաքներ են հիմնադրվել նաև տերության այլ վայրերում՝ Ուտիքում, Արցախում (Տիգրանակերտ) և այլուր։
Տիգրանակերտի պեղված միջնաբերդը (հատված)
Տիգրանակերտի բազիլիկ եկեղեցու շուրջ թաղամասի համայնապատկեր
Տիգրանակերտը պատմական հայկական քաղաք Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի հարավ-արևելքում, Խաչեն գետի աջ ափին։ Կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում հայոց արքա Տիգրան Մեծի կողմից, ով նորաստեղծ հայկական կայսրության մեջ հիմնել էր իր անունը կրող չորս քաղաք։
Արցախի Տիգրանակերտի մասին հիշատակել են 7-րդ դարիպատմիչներ Սեբեոսը և Մովսես Կաղանկատվացին։ Այն որպես բնակավայր գոյություն է ունեցել մինչև ուշ միջնադար և գտնվել է Խաչենի իշխանության տարածքում։ Այս շրջանից Խաչենագետի ներքին հովիտը կոչվել է Տիգրանակերտի դաշտ։ Տեղացի ժողովրդի մոտ պահպանել էր «Տկռակերտ» անվանաձևը։
Խորհրդային շրջանում Տիգրանակերտը գտնվում էր Աղդամի շրջանի տարածքում, որը ազատագրվել է Արցախյան պատերազմի ժամանակ հայկական զինված ուժերի կողմից։
Տիգրանակերտի ճշգրիտ տեղանքը հայտնաբերվել է 2005-ին։ Այն գտնվում է Վանքասար անունով սարի և «Արքաների աղբյուր» կոչված աղբյուրի մոտակայքում։ Տիգրանակերտի հանդիման՝ Խաչենագետի ձախ ափին նկատվել են մեկ այլ հնավայրի հետքեր։
2006-ին սկսվել են Արցախի Տիգրանակերտի պեղումները։ Արդյունքում գտնվել և ուսումնասիրվել են քաղաքի միջնաբերդը, պարիսպները, քաղաքի կենտրոնական մասը և վաղ միջնադարյան բազիլիկ եկեղեցի։ Քաղաքը հիմնականում կառուցված է սպիտակ կրաքարով։ Յուրահատուկ է պարիսպների որմնաքարերի հանգույցների «ծիծեռնակապոչ» ձևը։
Պեղումների ամենակարևոր գտածոներից մեկն է 2008 թվականի հուլիսի 15-ին հայտնաբերված հայերենարձանագրությունը[1]։
Քաղաքի պեղումները կատարվում են ՀԳԱԱ Արցախի արշավախմբի կողմից, ֆինանսավորվում են Արցախի Հանրապետության կառավարության և «Երկիր» միության կողմից։
Տիգրանակերտի թանգարանի ցուցասրահներից մեկը
2010 թ մայիսին Տիգրանակերտի տարածքում գտնվող ուշ շրջանի կանգուն ամրոցում բացվել է պեղումների թանգարանը, որը այցելուներին ներկայացնում է 5-ամյա աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերված ցուցանմուշները։
2010 թ Տիգրանակերտի պեղումներն ընթանում են 3 հիմնական հատվածում։ Ամրացված թաղամասում, որը ստեղծվել է Տիգրան Մեծի օրոք, բացվում է հյուսիսային պարսպապատը։ Երկրորդը միջնաբերդի հատվածի պեղումներն են, որտեղ բացվում են ժայռափոր համալիրները։ Եվ երրորդը, որը հիմնական տեղամասն է, բազիլիկ եկեղեցու պեղումներն են, որտեղ հարավից եկեղեցուն կցված է եղել բաց սյունասրահ։ Արդեն իսկ գտնվել է 600 լիտր տարողությամբ անտիկ կարաս՝ վրան օձապատկեր[2]։
-Սարգսյան Լաուրա - 
