ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆ 

Դեռևս IV-րդ դարում փիլիսոփայության համաշխարհային մտքի ներկայացուցիչ էր Պարույր Հայկազնը։

V-րդ դարում արդեն հանդես եկան Եզնիկ Կողբացին և Դավիթ Անհաղթը։

Եզնիկ Կողբացին «Աղանդների Հերքումը» երկում պաշտպանել է քրիստոնեական հավատքը։

Դավիթ Անհաղթը իր « Իմաստության սահմանումներ» մեծ տեղ է հատկացրել բնության ճանաչմանը և դասակարգել է գիտությունները ըստ բնագիտության, թվաբանության և աստվածաբանության։

ԲՆԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 

Անանիա Շիրակացին VII դ., մաթեմատիկոս, աշխարհագետ և տիեզերագետը հիմնավորել է Երկրի մարմինի գնդաձևության գաղափարը ։ Նաև գրել է համաստեղությունների մասին։Հետաքրքիր տեղեկություն է հայտնել երկրաշարժերի և լուսնի մասին: Նաև նրա կազմած«Թվաբանություն»-ը Աշխարհի ամենահին գրքերից է:

Հայաստանի ամբողջական պատկերը պատկերող քարտեզը «Աշխարհացոյց»-ը գրվել է Անանիա Շիրակացու և Մովսես Խորենացու կողմից, որտեղ նկարագրված են Մեծ Հայքի 15 աշխարհները և փոքր Հայքը։  Մեծ տեղ է հատկացված նաև տարբեր երկրներին վերաբերող աշխարհագրությանը:

Հայերը Հայկյան շրջանի` Բուն հայոց թվականի (Ք. ա. 2492 թ.) կողքին սահմանել են Հայոց մեծթվականը, որի սկիզբը համարվում է 552 թ. հուլիսի 11–ը:

Այնուամենայնիվ Հայաստանում ժամանակը որոշելիս սկսեցին գործածել նաև տարբեր  հատուկ աղյուսակներ:

Իրավունք և եկեղեցական կանոնական գրականություն: IV դարից աշխարհի իրավունքի կողքին Հայաստանում զարգացավ եկեղեցական իրավունքը: 

Կարևոր էին Գրիգոր Լուսավորչի, Սահակ Պարթևի և մյուս սուրբ հայրերի հաստատածկանոններն ու Հայ եկեղեցու ժողովներում ընդունված կանոնները:

Հայոց կաթողիկոս Հովհան Գ Օձնեցին կազմել է համաշխարհային պատմության մեջկանոնական իրավունքի վերաբերյալ առաջին ժողովածուն`«Կանոնագիրք Հայոց»–ը։