dԱյս դասին պատկանող բոլոր կենդանիները հասուն վիճակում շնչում են թոքերով, ունեն եռախորշ սիրտ և արյան շրջանառության երկու շրջան: Ողնաշարավորների ենթատիպում երկկենցաղները ամենասակավաթիվ օրգանիզմներն են, ունեն մոտ 4,5 հազար տեսակ: Երկկենցաղները ձվադրում են ջրում: Այստեղ է անցնում նաև նրանց կյանքի թրթուրային շրջանը: Միայն կերպարանափոխվելուց և հասուն ձևի վերածվելուց հետո նրանք կարող են ապրել ցամաքում: Դրանով էլ պայմանավորված է դասի անվանումը: Մոտավորապես 300 մլն տարի առաջ երկրագնդի կլիման շոգ էր, հետևաբար ջրամբարները ցամաքում էին և աղքատանում թթվածնով: Այդ պայմաններում հնագույն վրձնալողակ ձկները, դուրս գալով ցամաք, հավանաբար սկիզբ տվեցին հնադարյան առաջին երկկենցաղներին՝ ստեգոցեֆալներին: 

Երկկենցաղները տարածված են բոլոր աշխարհամասերում՝ բացի Անտարկտիդայից: Նրանք ապրում են լճերի, գետերի ափերին, ստվերոտ ու խոնավ անտառներում, ճահճոտ վայրերում: Երկկենցաղները ակտիվ են ջրում օրվա բոլոր ժամերին, ցամաքում օրվա մեծ մասն անցկացնում են արևի ուղղակի ճառագայթումից պատսպարվելով: Ցամաքում գիշերը երկկենցաղները դուրս են գալիս որսի:Երկկենցաղները սառնարյուն կենդանի օրգանիզմներ են:Այդ իսկ պատճառով նրանք ակտիվ են միայն տարվա տաք եղանակներին: Բազմացման շրջանում նրանք մոտենում են ջրամբարին: Այնուհետև ձմեռում են կա՛մ ջրամբարի հատակին, կա՛մ ցամաքի վրա՝ թաքստոցներում, քարերի տակ և այլն: Երկկենցաղների մեջ տարբերում ենք. անպոչ երկկենցաղներ՝ դոդոշներ, գորտեր, ծառագորտեր:պոչավոր երկկենցաղներ՝ տրիտոններ, սալամանդրաներ:անվերջույթ երկկենցաղներ՝ որդուկներ: 

Ցամաքային կենսակերպով պայմանավորված երկկենցաղների համար հատուկ կարևորություն է ստացել մաշկը:Երկկենցաղների մաշկը մերկ է, զուրկ է թեփուկներից: Սակայն դրա փոխարեն այն հարուստ է լորձ արտադրող գեղձերով: Որոշ երկկենցաղների լորձը խիստ թունավոր է, որի համար նրանք որս չեն դառնում այլ գիշատիչների համար: Հարավային Ամերիկայի փոքրիկ ծառագորտի մեկ առանձնյակի լորձը բավական է 1500 մարդ սպանելու համար:Այն օգտագործում էին ացտեկներն ու մայաները՝ թունավոր նետեր պատրաստելու համար: 

 Լորձը պաշտպանում է մաշկը բակտերիաներից և փոշուց: Լորձի շնորհիվ երկկենցաղների մաշկի մակերեսին առաջանում է հեղուկ թաղանթ, որի մեջ լուծվում է մթնոլորտային թթվածինը: ՈւշադրությունՄաշկի չորանալու դեպքում գորտը շնչահեղձ է լինում թթվածնի պակասից:Բացի թթվածնի կլանումից՝ գորտը մաշկով արտաքին միջավայրից կլանում է ջուր, քանի որ գորտերը ջուր չեն խմում բերանով:Երկկենցաղներին բնորոշ է հովանավորող և նախազգուշացնող գունավորումը:Առաջինով նրանք ձուլվում են միջավայրին և դառնում աննկատ, իսկ երկրորդով զգուշացնում իրենց վտանգավոր լինելու մասին: 

 Երկկենցաղների մարմինը կազմված է միմյանց սահուն հաջորդող գլխից և մարմնից, որոշ երկկենցաղների մոտ մարմնի շարունակություն է հանդիսանում նաև պոչը: 1. Գլուխ. սահմանազատվում է իրանից թմբկաթաղանթներով՝ կրում է տեսողական  և լսողական զգայարանները, բերանը, քթանցքները, որոնցում գտնվում են նաև հոտառական պարկերը, գանգատուփում գտնվում է գլխուղեղը:
2.Իրան. սահմանազատվում է պոչից հետանցքով՝ կրում է առջևի և հետին զույգ ցամաքային վերջույթների գոտիները, ներքին օրգանները: Իրանի վրա տարբերակում ենք մեջք և փորիկ:3.Պոչ. բնորոշ է միայն սալամանդրաներին և տրիտոններին: Բոլոր երկկենցաղները տեղաշարժվում են վերջույթներով:4. Վերջույթներ՝ առջևի վերջույթներ — հիմնականում ծառայում են ցամաքի վրա հենվելու համար:ետին վերջույթներ — ծառայում են ցատկելու և ջրում լողալու համար: Պոչավոր երկկենցաղների մոտ դրանք ևս հենվելու և ցամաքում քայլքով տեղաշարժվելու համար են: 

 Ի տարբերություն ձկների՝ երկկենցաղները, պայմանավորված ցամաքային կենսակերպով, ունեն առավել զարգացած և մասնագիտացած կմախք: Երկկենցաղների կմախքը ունի հետևյալ հիմնական բաժինները` I. գանգ, II. ողնաշար, III. գոտիներ, IV. վերջույթներ: I.Գանգ. կազմված է գանգատուփից, որը պաշտպանում է գլխուղեղը ծնոտներից, և պարունակում է ավելի քիչ քանակով մանր ոսկրեր, քան ձկները:II.Ողնաշար. ունի 4բաժին՝ պարանոցային, իրանային, սրբանային, պոչային: Պարանոցային և իրանային ողերը ունեն վերին աղեղներ, որոնք ձևավորում են ողնաշարային խողովակը, որտեղ տեղակայված է ողնուղեղը: Պարանոցային և սրբանային ողերից յուրաքանչյուրը կենտ ող է: Պարանոցային ողի միջոցով գլուխը շարժուն միացած է ողնաշարին: Սրբանային ողի միջոցով կոնքագոտին միանում է ողնաշարին, դրանով իսկ ամուր հենարան ստեղծելով ետևի վերջույթների համար: Պոչային ողերը պոչավոր երկկենցաղների մոտ լավ արտահայտված են և կազմում են ողնաշարի շարունակությունը, սակայն վերին աղեղներ չունեն: Անպոչ երկկենցաղների մոտ սերտաճել են՝ առաջացնելով պոչոսկր: 

 III. Գոտիներ Առջևի գոտի՝ ուսագոտի — կազմված է կենտ կրծոսկրից, զույգ անրակից, զույգ թիակից:Հենարան է հանդիսանում առջևի վերջույթների համար: Ետևի գոտի՝ կոնքագոտի — կազմված է միմյանց միացած երեք զույգ մասերից:Հենարան է հանդիսանում հետևի վերջույթների համար: IV. Վերջույթներ Բոլոր ողնաշարավորների նման երկկենցաղներն ունեն զույգ վերջույթներ՝ Առջևի վերջույթներ — կենտ բազուկոսկր, զույգ նախաբազկի ոսկրեր, դաստակ, 4 ազատ մատներ:Ետևի վերջույթներ — կենտ ազդոսկր, զույգ սրունքի ոսկրեր, թաթ, լողաթաղանթով միացած 5 մատներ: 

 Երկկենցաղների իրանի մկանների մի մասը պահպանել է հատվածավորությունը ձկների նման: Լավ զարգացած են անպոչ երկկենցաղների վերջույթների, իսկ պոչավորների՝ պոչի մկանները: Ձկների համեմատությամբ բարդացել են նաև երկկենցաղների բերանի և լեզվի մկանները: Այդ իսկ պատճառով մի շարք երկրներում, օրինակ՝ Ֆրանսիայում, գորտի տոտիկները համարվում են խորտիկ:Աղբյուրները

Կիլիկիայի բնաշխարհը բաժանվում է Դաշտային Կիլիկիա և Լեռնային Կիլիկիա հատվածների: Հայկական աղբյուրներում Կիլիկյան Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջանը կոչվում է Լեռնային Կիլիկիա կամ Գահ Կիլիկիո, հարավարևելյան ծովամերձ շրջանը՝ Դաշտային Կիլիկիա, արևմտյան շրջանը՝ Քարուտ Կիլիկիա: Տավրոսի լեռնաշղթան, հյուսիս-արևմուտքից ձգվելով հարավ-արևելք՝ մինչև Անտիտավրոսի ճյուղերը, Կիլիկիան պատնեշում էր փոքրասիական երկրներից: Միջերկրականի ջրերը շուրջ 500 կմ երկարությամբ հարավից ողողում են Կիլիկիայի ափերը: Կիլիկիայով հոսող բազմաթիվ գետերից նշանավոր են Պիռամոսը (Ջահան, Ջիհուն), Սարոսը (Սիհուն), Կյուդնոսը (Տարսուսչայ), Կալիկադնոսը (Սելևկիա), Լամոսը (Լամաս): Սկզբնավորվելով լեռներից և ոռոգելով երկրի դաշտերն ու անդաստանները՝ այդ գետերը թափվում են Միջերկրական ծովը:

1.200գ լուծույթը պարունակում է 5գրամ աղ:Քանի գրամ աղ է պարունակում այդպիսի 300գ լուծույթը:

7.5

2,5*3 = 7,5գ

Պատ․՝7,5գ։

2.3 ընկեր աշխատանքը կատարում են 24 օրում:Քանի օրում կկատարեն այդ նույն աշխատանքը 12 ընկեր,եթե բոլորը հավասարապես են աշխատում:

1. 12:3=4
2. 24:4=6

Պատ՝․ 6 օր

3.Բարձրացրեք քառակուսի. (x+5)^2

x^2+5x
4.Բարձրացրեք քառակուսի. (x-4)^2

x^2-8x+16
5.Արտահայտությունը ներկայացրեք բազմանդամի տեսքով. (2-p)(p+2)

(2-p) * (2+p)= 4-p^2
6.

Լուծել հավասարումները

1. x+1 = 11

x=10

1. x — 12 = 4

x=16

1. x-3 = -2

x=1

1. 2×-1 = x + 3

x=4

1. 3x + 2 = x + 4

x=1

ex1

ex3

ex4

Նրանք, ովքեր յասամանի սիրահար են, շատ լավ հասկանում են դրանց արժեքը, չէ՞ որ յասամանին սպասելը ադքան էլ հեշտ չէ, քանի որ այն տարվա մեջ 3 մեկ անգամ է ծաղկում, այն էլ՝ 3 շաբաթով:

Եթե այս գեղեցիկ ծաղկի մասին քիչ տեղեկություն ունեք, ապա այս 10 փաստերը հենց ձեզ համար են։

Յասամանը ծաղկում է գարնանը, այն էլ՝ 3 շաբաթով։

Սակայն մի քանի տեսակ, ինչպիսիք են Մայերան կամ էլ Բումերանգը, տարվա մեջ մի քանի անգամ են ծաղկում։

Թոմաս Ջեֆերսոնը յասամանի սիրահար էր, և նա դրա մասին գրել է իր բույսերի գրքի մեջ։

Յասամանի որոշ տեսակներ կարող են դիմակայել նույնիսկ -30⁰C-ի:

Յասամանի փարթամ ծաղիկներ ստանալու համար նրանց ավելի քիչ կտրեք։

Յասամանի ավելի քան 1000 տեսակ գոյություն ունի։

Յասամանը պատկանում է Ձիթենու ծառի ընտանիքին։

Այս բույսը կարող եք օգտագործել կոկտեյլների մեջ։

Գույների լեզվում մանուշակագույն յասամանը համարվում է առաջին սիրո նշան։

Նյու Հեմփշիրի պետական ծաղիկը յասամանն է համարվում: Ապրիր ազատ կամ էլ մահացիր։

129.

1. 180-56=124

Պատ՝․ 124⁰

130.

x=6

x=3

1. 180:3= 60
2. 60*2= 120

Պատ՝․ 120 ստ

131.

1. 180-20=160
2. 160:2=80

Պատ՝․ 80

132.

1. 180-40=140
2. 140-69=71

Պատ՝․ 71

133.

1. 180:3=60

Պատ՝․ 60

134. ոչ չիկարող որովհետև կխախտվի

135. այո կարող է

136. 180-120= 60

137. 180-45=135

135:2=67,5

Լաբ․ աշխատանք

Նպատակը օգտվելով ուժաչափից չափել՝ ուժերը։

Անրաժեշտ սարքեր ուժաչափ, մարմին (փայտե չորսյուն) և տարբեր ողորկությամբ հարթություններ։

Աշխատանքի ընթացքը — ուժաչափից օգտվելու համար ես որոշեցի ուժաչափի սանդղակի ամենափոքր բաժանման արժեքը չափման սխալը։

Սանդղակը դա գործիքի վրա արված բաժանումների գծիկները և որոշ գծիկների մոտ գրված թվերի ամբողջականություն է։ Թվերը միասին ներկայացնում Է սանդղակ։

Ուժաչափի բաժանման արժեքի որոշելու համար ես գտա սանդղակի մոտակա այն երկու գծիկները, որոնց կոխքին մեծության թվային արժեքներն են գրված։ (3-4) -Այնուհետև մեծ արժեքից հանեցի փոքրը (4-3) ստացվում է 1 — նյուտոն, ստացված թիվը բաժանեցի դրանց միջև բաժանումների թիվին։ Բաժանումների թիվը 10- է

1:10=0.1 Ն

Ամեն բաժանումը ՝․ 0.1 Նյուտոն․

Այնուհետև որոշեցի չափման սխալը՝ այն հավասար է բաժանման արժեքի կեսին + — նշանով։

(0.2 Ն:2=) (-+0.05 Ն)

Երբ ամպրոպ է լինում, ես հետաքրքրությամբ դիտում եմ պատուհանից դուրս և հիանում բնության գլուխգործոցով։ Երբ ամպրոպ է լինում, թվում է, թե երկիրն ավելի չար է դառնում, բայց վերջում բարիանում է, և մի գեղեցիկ 7 գույանանի հրաշք է դուրս գալիս։ Պարտադիր չէ՝ միայն բնության մեջ լինի ամպրոպ։ Մարդկանց մոտ էլ է լինում ամպրոպ, ուղղակի ուրիշ ձևով է արտահայտվում։ Մարդ երբ ջղայնանում է, իսկական ամպրոպ է տեղի ունենում։ Հետո բարիանում է և բացվում։ Իմ կյանքում էլ են եղել ամպրոպային օրեր կամ պահեր։ Ամպրոպից հետո մարդը ավելի բաց է լինում, ավելի մաքուր։ Պատահել է, երբ ջղայնացած եմ եղել, կամ նեղված և լաց եմ եղել անձրևի նման։ Բնության մեջ շատ կարևոր է ամպրոպ երևույթը նա մաքրում է բնությունը։ Մեր կյանքում կարող է այդքան էլ լավ չանրադառնա ամպրոպը։ Բայց պետք է կառավարենք մեզ և համբերատար լինենք։ Ահա այդպիսին է ամպրոպը մեր և բնության կյանքում։